W skrócie
- Fala upałów i pożarów w 2026 roku doprowadziła w Unii Europejskiej do spalenia ponad 529 tys. hektarów terenu oraz zmusiła do ewakuacji 300 tys. osób.
- Wzrost zagrożenia pożarowego jest efektem zmian klimatu oraz spadku liczby wypasanych zwierząt, co doprowadziło do nagromadzenia się łatwopalnego materiału w lasach.
- Eksperci apelują o zmianę strategii na prewencyjną, obejmującą m.in. przywracanie wypasu zwierząt, oczyszczanie podłoża i retencję wody na terenach leśnych.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Niespotykana wcześniej fala upałów i pożarów w Europie
Europę nawiedza niespotykana fala upałów. Z danych unijnej usługi Copernicus wynika, że lipiec 2026 r. był drugim najcieplejszym w historii pomiarów w Europie Zachodniej, a rekordy temperatur zostały pobite m.in. w Hiszpanii, Austrii, Holandii, Francji i Szwajcarii. Trudne warunki pogodowe - wynikające ze zmian klimatycznych, anomalii w prądzie strumieniowym, zjawiska El Niño i podwyższonej temperatury oceanu - doprowadziły do zablokowania gorącego i suchego powietrza nad Europą. Przełożyło się to nie tylko na gigantyczne zagrożenie pożarowe, ale też na spadek poziomu wód i rzek, kryzysy w rolnictwie i szacowane 10 tys. nadmiarowych zgonów tylko w trakcie czerwcowej fali gorąca.
Według danych European Forest Fire Information System (EFFIS) do 9 sierpnia 2026 r. w Unii Europejskiej spłonęło już ponad 529 tys. hektarów terenu w wyniku 1586 pożarów. Żywioł zmusił do ewakuacji ponad 300 tys. osób i doprowadził do śmierci kilku strażaków. Wynik ten przewyższa bilans z tego samego okresu w dotychczas rekordowym 2025 r. W walce z ogniem biorą udział liczne kraje - oprócz Francji, Hiszpanii i Grecji z żywiołem zmagają się m.in. Wielka Brytania, Włochy czy Holandia. Sama tylko pożoga w rejonie Gironde strawiła ponad 420 km2 ziemi w zaledwie cztery dni, dochodząc w szczytowym momencie na odległość kilkunastu kilometrów od Bordeaux.
Eksperci i przedstawiciele organizacji międzynarodowych ostrzegają, że tak gwałtowne pożary przestają być zjawiskiem wyjątkowym, a stają się przewidywalną konsekwencją ocieplenia klimatu. W obliczu przeciążenia służb pożarniczych zachodzi pilna potrzeba zwiększenia nakładów na prewencję i zrównoważony rozwój krajobrazu, które na całym świecie pozostają niedoinwestowane w stosunku do wydatków na bezpośrednie gaszenie ognia. Konieczna jest ścisła współpraca sektorów publicznego i prywatnego w celu budowania odporności infrastruktury, środowiska i rynków pracy na skrajne zjawiska pogodowe.
Zobacz również:
Ogień trawi Europę. Eksperci wzywają do zmiany strategii
W lipcu 2026 r. we Francji doszło do jednego z najgroźniejszych pożarów w historii kraju. W okolicach Bordeaux spaleniu uległy ogromne obszary lasów i zarośli. Wysoka temperatura i dym doprowadziły do powstania chmury burzowej pyrocumulonimbus (pyroCb), której wcześniej w tym państwie nie odnotowano. Choć gorące i słoneczne lata od zawsze sprzyjały pożarom w tym rejonie, zmiany klimatyczne zwielokrotniły zagrożenie. Liczba dni z pogodą sprzyjającą pożarom wzrosła od lat 80. XX wieku ponad dwukrotnie.
"Obserwujemy, że ostatnie lata to dopiero początek trendu i w przyszłości będziemy niestety świadkami kolejnych bardzo aktywnych sezonów [pożarowych]" - zauważa Raúl Cordero z Uniwersytetu w Groningen w rozmowie z "Science".
Na rozprzestrzenianie się ognia wpływają też zmiany w użytkowaniu ziemi. Wyschnięta roślinność na nieużytkach i w lasach tworzy łatwopalne podłoże, ułatwiając płomieniom przedostawanie się na korony drzew. W przeszłości wysuszony chrust i trawy były zjadane przez zwierzęta hodowlane. Odpływ ludności do miast zmienił tę sytuację. W 1960 r. na wsi mieszkało 42 proc. mieszkańców Unii Europejskiej, podczas gdy w 2025 r. wskaźnik ten spadł do 25 proc. Spadek liczby zwierząt gospodarskich wypasanych na wolnym powietrzu doprowadził do ponownego nagromadzenia łatwopalnego materiału.
"Nie ma zwierząt. A paliwo w pewnym sensie powróciło" - wyjaśnia David Demeritt z King's College London.
Kosztowna walka zamiast zapobiegania pożarom
Rządy państw UE przeznaczają znaczne środki na rozwój sił pożarniczych, co dla polityków stanowi najprostsze rozwiązanie. Eksperci zaznaczają jednak, że konieczne jest skupienie się na prewencji. "Przede wszystkim musimy zatrzymać zmiany klimatyczne, ale nie zrobimy tego w krótkim czasie" - tłumaczy Alexander Held z Europejskiego Instytutu Leśnego.
Ekspert dodaje, że kluczowa jest modyfikacja krajobrazu w celu zmniejszenia ilości nagromadzonego paliwa. Wśród proponowanych rozwiązań znajduje się przywrócenie wypasu zwierząt, przycinanie roślinności i kontrolowane wypalanie podłoża.
Pomóc może również przywracanie wilgotności terenom osuszonym przez przemysłowe rolnictwo. Działania obejmują zmianę metod uprawy, zasypywanie rowów odwadniających czy wykorzystanie działalności bobrów. Dobór metody zależy od specyfiki danego obszaru. Sosnowe lasy w okolicach Bordeaux wymagają innych działań niż gęste zarośla w Grecji. Pomocne bywa też wprowadzanie pasów bardziej odpornych drzew liściastych.
Biurokracja opóźnia wdrażanie rozwiązań
Wprowadzanie zmian natrafia na opór społeczny i bariery administracyjne. Mieszkańcy obawiają się dymu z kontrolowanych wypalań, a ponowne nawadnianie terenów może nieść nieoczekiwane konsekwencje, takie jak powrót owadów przenoszących choroby. Ponadto zarządzanie terenem i ochrona przeciwpożarowa podlegają różnym ministerstwom.
Przykładem skutecznej reformy jest Portugalia, która po tragicznych pożarach w 2017 r. powołała dedykowaną agencję, zakazała sadzenia łatwopalnych eukaliptusów i wprowadziła dopłaty dla pasterzy.
W marcu 2026 r. Komisja Europejska przedstawiła zalecenia dotyczące dywersyfikacji lasów i zwiększenia wypasu, jednak nie mają one charakteru obligatoryjnego.
"Podstawy naukowe tych strategii są jasne. Prawdziwą potrzebą jest przełożenie wiedzy, którą zgromadziliśmy przez ostatnie 40 lat, na konkretne działania. To pilna sprawa" - kwituje Alexander Held.
Źródła:
- McWhinnie A. How Europe can prevent a repeat of this year's devastating wildfires. Science (2026). DOI: 10.1126/science.zst100z
- European Comission. Current wildfire situation in Europe. Joint Research Centre (2026).
- North M. Europe's devastating heatwaves and wildfires in 4 charts. World Economic Forum (2026).
- EU Space Support Office. July 2026 was the second-warmest July on record in western Europe. EU Space Policy (2026).
