Karmią się Twoją wściekłością. Dlaczego rage bait po prostu się opłaca

Zdarza wam się widzieć w internecie treści, które niemal od razu sprawiają, że nie potrzebujecie już pić porannej kawy? Szybko pojawia się irytacja, chęć odpowiedzi albo sprostowania - przecież to, co widzicie, to nawet nie jest prawda. Obok niektórych spraw trudno przejść obojętnie, a to co widzicie na ekranie zdaje się niemal zaprojektowane w ten sposób, żeby sprowokować konkretne działanie. Co więcej: może tak właśnie jest?

Kontrowersyjny post wyświetla się tysiącom, w mgnieniu oka zbiera różne reakcje, mnóstwo komentarzy i udostępnień. Internauci angażują się w gorącą dyskusję, ale tylko pozornie, tak naprawdę nikt nikogo nie słucha, niczego nie wytłumaczy ani ostatecznie nie przekona.

A może w ostatnim czasie widzieliście tego typu postów coraz więcej? Cóż, nie tylko wy.

Codziennie, czy tego chcemy, czy nie, będąc użytkownikami internetu, karmimy algorytmy platform, dostarczając im informacji na temat naszych preferencji, poglądów i zainteresowań. Czasem bywa to przydatne, nawet powiedziałabym, że zdarza się, że oszczędza czas - interesujące nas informacje są nam po prostu podsuwane pod nos. Niestety ma to też swoje mroczne oblicze.

W internecie nasza uwaga i czas, jaki poświęcamy danej informacji, jest na wagę złota. Jeśli wydaje nam się, że nikomu na nas nie zależy, to możemy być pewni, że w sieci jest na odwrót - tylko niekoniecznie w taki sposób, w jaki byśmy chcieli. No bo jak najłatwiej przyciągnąć naszą uwagę i utrzymać ją na tyle, by było to opłacalne? To proste - emocjami. I tu w grę wchodzi manipulacja oraz prowokacja.

Chociaż w dyskursie istnieje oczywiście znacznie dłużej, a wspomniane pierwszy raz miało zostać już 24 lata temu, o zjawisku nazwanym rage bait szerzej mogliśmy usłyszeć np. pod koniec roku 2025, kiedy zostało oficjalnym Słowem Roku wytypowanym przez Oxford University Press. To właśnie tam wskazano, że są to frustrujące, prowokacyjne albo obraźliwe treści internetowe, celowo zaprojektowane w ten sposób, aby wywołać złość albo oburzenie. Zazwyczaj mają być publikowane w celu zwiększenia ruchu lub zaangażowania na danej stronie internetowej i w social mediach.

Prezes Oxford Languagues skomentował rozstrzygnięcie konkursu następującymi słowami:

W samym 2025 roku częstotliwość użycia terminu rage bait potroiła się. Zanim jednak określenie zagościło na dobre w slangu internetowym, po raz pierwszy miało się pojawić w poście na Usenecie w 2002 roku i opisywało zgoła inne zachowanie. Dotyczyło konkretnej reakcji kierowcy na mruganie światłami innego uczestnika ruchu drogowego, który miał sygnalizować chęć wyprzedzania, prowokując go. Następnie rage bait miał zacząć służyć do opisywania specyficznych i bardzo popularnych postów publikowanych na Twitterze, by następnie stać się skrótowym określeniem na treści celowo sformułowane w taki sposób, by wywoływać złość, frustrację, a w konsekwencji reakcję podzielonych odbiorców. Szybko okazało się, że to skuteczna taktyka do zwiększania zaangażowania użytkowników internetu.

Obecnie oczywiście nikt nikomu w oczy nie świeci, ale prowokacja to nieodłączna część rage baitu. Mówimy tutaj np. o postach, w których ktoś błędnie pisze jakieś słowo, celowo wykonuje źle konkretne zadanie albo przytacza fakt z błędem, aby internauci masowo wytykali, co jest nie tak. Czasem jednak to zdaje się nie wystarczać, a twórcy uciekają się nawet do skrajnych kontrowersji czy werbalnej (i nie tylko) przemocy. Jeśli chodzi o tematy, to bywa różnie, natomiast nietrudno się domyślić, jak płodny może być rage bait traktujący o tematach mocno polaryzujących, takich jak np. polityka.

Z pewnością warto zastanowić się nad tym, co powoduje, że zjawisko rage baitu jest tak skuteczne. Przede wszystkim mamy bowiem do czynienia z bardzo silną emocją, na jakiej opiera się rage bait, czyli gniewem.

Co więcej, jak czytamy w badaniu pt. "How social learning amplifies moral outrage expression in online social networks" opublikowanym na łamach czasopisma "Science Advances", media społecznościowe z czasem coraz bardziej powodują, że uciekamy się do wyrażania większej złości czy oburzenia online. Wynika to z faktu, że takie zachowanie spotyka się w sieci z większą liczbą polubień i udostępnień niż inne formy interakcji - jesteśmy więc niejako nagradzani za nasze negatywne emocje.

W wielu źródłach czytamy, że to, jak bardzo zwracamy uwagę na sytuacje, które wywołują w nas negatywne odczucia, ma mieć też podłoże ewolucyjne. To właśnie takie momenty były czymś, czemu musieliśmy się przyjrzeć, aby rozpoznać i uniknąć potencjalnego zagrożenia. Przegapienie go mogłoby przecież skończyć się tragicznie. Jak zauważa profesor psychologii John McAlaney, nasz gniew sugeruje, że należy podjąć działania w celu rozwiązania problemu - nie dzieje się tak, gdy odczuwamy radość, jaka nasuwa nam na myśl, że wszystko jest w porządku.

Być może to właśnie z tego powodu tak mocno rozbrzmiewają w nas negatywne, niechciane komentarze, które usłyszeliśmy nawet lata wcześniej od wścibskiej ciotki czy zirytowanego ojca wypowiedziane podczas rodzinnego spotkania. Na nic zdałoby się choćby i 100 komplementów, które usłyszymy później - najgłośniej i tak będziemy słyszeć tę jedną okropną uwagę. Podobnie jest w sieci - możemy przeczytać 50 pozytywnych postów, ale to te negatywne mają większy potencjał do tego, żeby sprowokować naszą reakcję i zostać z nami na dłużej w ten czy inny sposób.

Trzeba też pamiętać, że w przypadku rage baitu mówimy o sytuacji dziejącej się w przestrzeni internetowej. Z tego powodu nie dość, że możemy zareagować w każdej chwili, niemal 24 godziny, 7 dni w tygodniu, wirtualnie spotykamy się z mnóstwem internautów siedzącym po drugiej stronie ekranu, to, jakby tego było mało, w tle żywo działają algorytmy, które szybko rozpoznają, jakiego typu treści przyciągają naszą uwagę i - a jakże - podsuwają ich coraz więcej i więcej. W pewnym momencie możemy wręcz stać się osaczeni, jeśli każda z lubianych przez nas aplikacji będzie nam wyświetlała głównie rage bait.

Co istotne, McAlaney przywołuje również badania, które wykazały, że ludzie potrafią szybko dostosować swoje poglądy do innych w każdej sprawie wywołującej negatywne emocje. Ma to stanowić kolejną ewolucyjną korzyść, zapewniając grupie bezpieczeństwo przed potencjalnym zagrożeniem.

Gdy mówimy o scenariuszu, w którym osoba publikująca konkretne treści wywołujące gniew po prostu przyjmuje rolę antagonisty, mam wrażenie, że możemy mówić o "mniejszym złu". Sprawa wygląda gorzej, gdy jako "wroga" autor wskazuje inną jednostkę czy mniejszość, której samo wspomnienie powoduje skrajne emocje. Trudno jednoznacznie określić, jak cienka jest granica pomiędzy ukierunkowanym hejtem w internecie i potencjalnymi niebezpiecznymi przejawami bezpośredniej agresji w "prawdziwym życiu".

Emocje przeradzają się w zaangażowanie - czy świadome, czy nie, to inna kwestia. Ani się obejrzymy, a nad zwykłym, niby niewinnym postem spędzamy kilkanaście czy kilkadziesiąt minut. Nasza odpowiedź prowokuje kolejną osobę do reakcji i jeszcze jedną, komentarze mnożą się w mgnieniu oka, lajki zliczamy w tysiącach i więcej. Klawiatury rozgrzewają się do czerwoności, internautów bolą palce, mniej lub bardziej kontrowersyjne wpisy pokazują się coraz to szerszemu gronu odbiorców, a podmioty zainteresowane odnotowują korzyści zasięgowe, nierzadko także finansowe. Czas mija, za chwilę 22:00, z internetowej dyskusji nie wynika zupełnie nic - nikt nikogo do niczego nie przekonał, bo przecież nawet nie o to chodzi.

Jeśli więc w gruncie rzeczy poświęcanie czasu na angażowanie się w internetowe manipulacje nie ma większego sensu - przynajmniej nie dla nas (wmawianie sobie, że dzięki temu poszerza się swoje horyzonty wcale nie pomaga), to co możemy zrobić, aby nie dać się w to wciągnąć?

Pewnego rodzaju zalecenia w tej kwestii zasugerowała organizacja Newport Healthcare. Na liście widzimy przede wszystkim zidentyfikowanie naszych triggerów. Powinniśmy zwrócić uwagę na tematy albo zachowania, który natychmiast wywołują w nas irytację albo inne silne, negatywne uczucia czy potrzebę obrony, dzięki czemu będziemy po prostu wiedzieli, czego staramy się unikać.

Pomocne będzie też świadome stworzenie sobie bezpiecznych przestrzeni w internecie. W każdej chwili możemy przecież dostosować to, jakie konta obserwujemy i z kim wchodzimy w interakcje. Za pomocą kilku kliknięć wyciszymy denerwujące nas profile albo zablokujemy użytkowników, którzy dawno już przekroczyli granicę dobrego smaku w internetowych dyskusjach.

Ważnym aspektem jest też stawianie granic i wycofanie się z rozmów, które są dla nas niekomfortowe. Co istotne, raczej nikt w internecie nie poczuje się urażony, jeśli po prostu nie odpiszemy, a dla nas odejście od komputera w nerwowej chwili może być idealnym rozwiązaniem. Trzy wdechy, zrobienie herbaty, spojrzenie przez okno i nagle opinia nieznanej nam osoby z drugiego końca Polski nie jest tak istotna, jak wydawała się kilka minut temu.

Powyższa porada zdecydowanie przyda się, jeśli postanowiliśmy zaangażować się w nerwową wymianę zdań online, ale może jesteśmy w stanie w ogóle unikać takich sytuacji - kiedy czujemy, że ktoś podnosi nam ciśnienie, a poranna kawa nie jest już potrzebna, żeby nas obudzić, może po prostu zastanówmy się nad tym, czy na pewno warto odpowiadać. Jak zaznacza Newport Healthcare, nie każdy komentarz albo konflikt zasługują na naszą energię - i trudno się z tym nie zgodzić. Czasami najlepszym i najzdrowszym wyborem może być po prostu rezygnacja.