Zamek, schrony i ukryty w lesie Okręt. Okolica oferuje więcej, niż myślisz

Zamek Ogrodzieniec, słynne ruiny znajdujące się w Podzamczu (pow. zawierciański, gmina Ogrodzieniec, woj. śląskie) na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, to prawdziwa perła Szlaku Orlich Gniazd. Pięknie ulokowane założenie na najwyższym wzniesieniu Jury przyciąga turystów jak magnes. Jednak w Podzamczu czeka na nas nie tylko zwiedzanie zabytku z XIV-XV w., czy pobliskiego grodu na Górze Birów, ale też wiele innych atrakcji.

Okolica obfituje bowiem także w inne interesujące miejsca, które pokazują, jak długa i zawiła jest historia tych terenów. Tuż przy zamku znaleźć można m.in. okopy i schrony z II wojny światowej, natomiast w głębi lasu wokół warowni ukryty jest Okręt.

Od jakiegoś czasu, zwiedzając okolice Zamku Ogrodzieniec, można zauważyć pewną zmianę. Na tyłach warowni w 2025 roku zakończono bowiem rewitalizację fragmentu niemieckiej linii umocnień Stellung B-1 z 1944 roku, udostępniając go zwiedzającym. Projekt zainicjował Urząd Miasta i Gminy Ogrodzieniec przy wsparciu lokalnych organizacji - Klubu Miłośników Ziemi Zawierciańskiej oraz Okręgu Śląskiego Związku Oficerów Rezerwy Rzeczypospolitej Polskiej. Wybierając się do Podzamcza, możemy więc "przeskakiwać" w czasie, oglądając m.in. jurajskie formacje skalne, średniowieczną warownię i XX-wieczne zabudowania wojenne.

Odcinek za zamkiem przybliża zwiedzającym złożoną historię tych terenów, prezentując ślady toczących się tu walk. "Dzieła architektury militarnej są zabytkami nieruchomymi. Rowy dobiegowe posiadają znaczenie dokumentacyjne i wymagają zachowania ochrony. Stanowiska polowe, schrony, linie okopów - wszystko to jest cennym świadectwem przeszłości", czytamy na tablicy informacyjnej umieszczonej przy zrewitalizowanym obszarze.

Ścieżka została opatrzona kilkoma takimi tablicami. Dowiadujemy się z nich między innymi, że Niemcy rozpoczęli budowę umocnień w regionie w 1944 r., przygotowując się na ofensywę Armii Radzieckiej. Dziś tego typu obiekty wojskowe stanowią jedne z ostatnich śladów II wojny światowej w krajobrazie Jury. Podczas prac wykorzystano specyficzne ukształtowanie terenu obfitujące we wzniesienia i skały - ówczesny brak zalesienia umożliwiał żołnierzom skuteczną obserwację okolicznych dróg z okopów i schronów.

Uwagę na obszarze tuż za zamkiem najbardziej przyciąga schron bojowy Ringstand 58C.

- Niemcy przy budowie tego schronu wzorowali się na obiektach stawianych przez Włochów w rejonie Tobruka. Dlatego też potocznie nazywany jest schronem typu Tobruk. Ściany z gęsto zbrojonego betonu o grubości 40 cm świetnie spełniały swoją rolę obronną. Schron posiada dwa przedziały: Dolny, w którym znajdował się skład amunicji oraz górny z otworem w stropie, który był przedziałem bojowym. Załoga schronu liczyła dwóch żołnierzy. Schron był zasypany cały ziemią co sprawiało, że był praktycznie niewidoczny dla nieprzyjaciela, nawet z bardzo niewielkiej odległości. Nad powierzchnią znajdował się jedynie karabin maszynowy MG 34 lub MG 42. Karabin był umieszczony na obrotnicy, co pozwalało strzelcowi prowadzić ostrzał we wszystkich kierunkach - czytamy zamieszczone na tablicy informacyjnej opracowanie przygotowane przez Macieja Świderskiego z Klubu Miłośników Ziemi Zawierciańskiej.

W okolicy znajduje się więcej obiektów militarnych z II wojny światowej - m.in. drugi schron typu Tobruk, który jest oddalony o 200 metrów, a bliżej także wykop pod niedokończony schron. Dalej, na wzgórzu Suchy Połeć, znajduje się większe skupisko schronów bojowych. Ponadto w lasach wokół zamku można natrafić na kilka innych śladów z czasów II wojny światowej - mocno zniszczonych owalnych schronów obserwacyjnych. W lasach tych czeka także zgoła inna ciekawostka - znajdziemy tam ukryty pośród drzew "okręt".

Na południowy wschód od ruin Zamku Ogrodzieniec, ukryty w lesie przy czerwonym i niebieskim szlaku, pyszni się Okręt. Nie da się co prawda na nim pływać, ale za to zdarza się, że ktoś się na niego wspina. Jest to bowiem zbudowana z twardych wapieni skalistych skała o wysokości 11-15 m, na której pasjonaci wytyczyli drogi wspinaczkowe. Bardziej popularnymi punktami do wspinaczki są jednak skały położone bliżej warowni.

Ta formacja skalna ukryta w lesie rzeczywiście może przypominać sunący przez fale okręt. W okolicy znajduje się też wiele innych fantazyjnie ukształtowanych wapieni, takich jak charakterystyczny Kaczor, zachwycająca Soczewka, czy 12-metrowa Lalka.

Takie ukształtowanie terenu sprzyja spacerom z dziećmi i wspólnemu odgadywaniu, co przypominają różne skały. Tym samym, ze względu na zróżnicowanie atrakcji oraz rozwijające się zaplecze noclegowe i gastronomiczne, rejon Podzamcza jawi się jako ciekawe miejsce dla turystów w każdym wieku i z różnymi zainteresowaniami.

Do Podzamcza najłatwiej jest dostać się samochodem. W miejscowości leżącej przy drodze wojewódzkiej nr 790 funkcjonują liczne płatne parkingi. Przykładowo z Katowic dojedziemy tam w ok. 50 min, z Krakowa w 1 godz. 20 min, z Wrocławia w ok. 3 godz., a z Warszawy w ok. 3 godz. 20 min. Można też wybrać się pociągiem do Zawiercia i przesiąść do busa lub wybrać na długi spacer. Zamek Ogrodzieniec ulokowany jest przy ul. Zamkowej 28, a linia umocnień z 1944 r. znajduje się tuż za jego murami. Aby odwiedzić wszystkie wymienione w tekście miejsca, najlepiej skorzystać z poniższej mapki.

Warto wejść na sam zamek - koszt to 30 zł za bilet normalny i 21 zł za ulgowy - a następnie przespacerować się wokół warowni i na koniec iść na liczącą ok. 5 km pętlę. Trasa ta prowadzi częściowo niebieskim, a częściowo czerwonym szlakiem i jest usiana ciekawymi formacjami skalnymi, wśród których znajduje się także Okręt.

Preferując dłuższe wyprawy, warto zapoznać się z przebiegiem całego Szlaku Orlich Gniazd, który łączy Kraków z Częstochową. Prowadzi on przez niezwykle widokowe tereny Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, przybliżając turystom uroki i historię tego makroregionu.