Planszówka sprzed 4600 lat
Odkrycia dokonano podczas 21. sezonu wykopalisk na terenie stanowiska światowego dziedzictwa UNESCO w południowo-wschodnim Iranie. Oprócz gry archeolodzy odkryli grawerowany grzebień z kości, ślady tkanin, skóry i jaj, nowe formy pochówku oraz inne niezwykle dobrze zachowane dowody życia w III tysiącleciu p.n.e.
Nowo odkryta planszówka reprezentuje odmienny typ niż podobne materiały wcześniej zidentyfikowane na tym stanowisku. Chociaż jej zasady i dokładna forma nie zostały jeszcze szczegółowo opublikowane, sama tablica do gry ma mieć około 4600 lat.
Tajemnicze gry starożytności
Na razie jednak zespół prowadzący wykopaliska nie udostępnił wystarczających informacji technicznych, aby ustalić, jak grano w nową grę i czy wszystkie jej elementy przetrwały. Niemniej jej znalezione elementy przypominają te z planszówki odkrytej w 1977 roku również na stanowisku Shahr-i Sokhta. Wtedy włoska misja archeologiczna odkryła planszę do gry wraz z 27 pionkami i kostkami. Znalezisko, datowane na około 2600-2400 r. p.n.e., zostało uznane za jeden z najbardziej kompletnych wczesnych zestawów gier planszowych znanych ze starożytnego świata.
Jej rzeźbiony wzór i figury do gry często porównywano z Królewską Grą z Ur z Mezopotamii. Ponieważ w Shahr-i Sokhta nie zachowała się żadna pisemna instrukcja, badacze poświęcili dekady na zrozumienie zasad gry. Obecnie podejrzewa się, że jej zasady najbardziej mogłyby być dla nas zbliżone do gry w dwudziestkę, podkreślając jednocześnie, że oryginalne zasady pozostają nieznane.
Nowo ogłoszone odkrycie rodzi zatem ciekawsze pytanie niż istnienie jednej starożytnej gry. Jeśli nowy obiekt rzeczywiście reprezentuje inny rodzaj planszówki, Shahr-i Sokhta może zachować ślady więcej niż jednej tradycji gier w obrębie tego samego społeczeństwa miejskiego epoki brązu.
Ta możliwość wpisuje się w szerszy charakter archeologiczny Shahr-i Sokhta. UNESCO opisuje miasto jako położone na skrzyżowaniu szlaków handlowych epoki brązu przez Wyżynę Irańską, a dowody archeologiczne łączą jego mieszkańców z Azją Środkową, regionem Indusu, Zatoką Perską i Morzem Omańskim, południowo-zachodnim Iranem oraz szerszymi sieciami wymiany handlowej sięgającymi aż do Mezopotamii.
