Badacze przeanalizowali 28 próbek farb i klejów pochodzących z 14 zabytków datowanych na okres od 1425 r. p.n.e. do 40 r. n.e. Wykorzystali przy tym proteomikę, czyli analizę białek pozwalającą wyciągnąć z niewielkich fragmentów materiału zaskakująco dużo informacji. Próbki pobierano pod mikroskopem za pomocą niezwykle precyzyjnych narzędzi, ograniczając ingerencję w bezcenne artefakty.
Egipcjanie mieli swój sposób na trwałe dzieła
Naukowcy potwierdzili, że starożytni artyści wykorzystywali organiczne spoiwa i kleje. Część z nich powstawała prawdopodobnie poprzez gotowanie kości i tkanek zwierzęcych, a następnie służyła zarówno do przygotowywania farb, jak i łączenia elementów konstrukcyjnych, np. pokryw drewnianych trumien. Najciekawsze odkrycie dotyczy jednak roślin. W analizowanych próbkach znaleziono bowiem ślady białek pochodzących m.in. ze zbóż, pyłków, sezamu oraz moringi.
Moringa mogła mieć znaczenie religijne
Szczególnie interesujący jest właśnie przypadek moringi, znanej też jako drzewo chrzanowe. Choć źródła historyczne wskazywały już wcześniej na wykorzystywanie tej rośliny w Egipcie okresu grecko-rzymskiego, badacze po raz pierwszy znaleźli bezpośrednie dowody obecności jej białek w egipskich dziełach sztuki.
Co więcej, to może być coś więcej niż przypadek, ponieważ w starożytnym Egipcie moringa była związana z Ptah, czyli bogiem rzemieślników i artystów. Bóstwo to określano między innymi mianem "Ptah pod swoją moringą". Niewykluczone więc, że wybór konkretnego składnika był świadomą decyzją artysty. Roślina mogła symbolicznie poświęcać dzieło bogu, zapewniać mu ochronę albo podkreślać znaczenie wykonywanego rzemiosła.
Zobacz również:
Farby zdradzają więcej, niż mogłoby się wydawać
Odkrycie pokazuje, że analiza chemiczna i biologiczna zabytków może dostarczyć informacji niedostępnych w klasycznych badaniach archeologicznych. Skład farby może powiedzieć nie tylko, jak wykonano dzieło, lecz także skąd pochodziły materiały, jakie były zwyczaje konkretnych warsztatów i jakie znaczenie przypisywano poszczególnym składnikom.
Badacze podkreślają, że interpretacja pozostaje hipotezą, której nie można dziś bezpośrednio potwierdzić. Wyniki opublikowane w "Science Advances" otwierają jednak nowe możliwości badania starożytnej sztuki - tym razem nie tylko przez pryzmat tego, co przedstawia, ale również tego, z czego i dlaczego została wykonana.
![Starcie gigantów. Co tak naprawdę wiesz o Nilu i Amazonce? [QUIZ]](https://i.iplsc.com/000N9RUWWOQN3ERO-C401.webp)