Spis treści:
- Co to jest most gondolowy?
- Najstarszy most gondolowy na świecie
- Jak działa gondolowy Most Biskajski?
- Most Biskajski na liście UNESCO
Współczesna inżynieria nie sięga już po takie konstrukcje. W Kraju Basków na północy Hiszpanii to rozwiązanie okazało się jednak trwalsze niż klasyczne mosty zwodzone czy obrotowe. Most gondolowy pozostaje tam kluczowym elementem lokalnej sieci komunikacyjnej.
Co to jest most gondolowy?
Most gondolowy to hybryda mostu wiszącego oraz kolejki linowej. Zamiast stałej jezdni dla pojazdów układ wykorzystuje platformę, która wisi na stalowych linach i porusza się tuż nad taflą rzeki na wysokości nabrzeża.
Ruch zapewnia wielokołowy wózek toczący się po górnym pomoście. Równomierne rozłożenie naprężenia minimalizuje kołysanie platformy przez podmuchy wiatru.
Po dobiciu do nabrzeża gondola zostaje unieruchomiona, co umożliwia wjazd samochodów i wejście pieszych z ulicy bez używania stromych ramp dojazdowych. W ten sposób most realizuje funkcję promu.
Najstarszy most gondolowy na świecie
Dynamiczny rozwój przemysłu w rejonie Bilbao pod koniec XIX wieku wymusił budowę stałego połączenia między Portugalete i Getxo u ujścia rzeki Nervión do Zatoki Biskajskiej.
Złoża rudy żelaza generowały potężny ruch statków morskich, co wykluczało postawienie tradycyjnej przeprawy o niskim prześwicie. Budowa wysokich ramp dojazdowych dla klasycznego mostu drogowego była natomiast niemożliwa ze względu na gęstą zabudowę miejską.
Projekt mostu przygotował hiszpański architekt Alberto Palacio, uczeń Gustave'a Eiffla. Przy konstrukcji współpracował z francuskim inżynierem Ferdinandem Arnodinem.
Odrzucili oni koncepcje mostów obrotowych i podnoszonych. Zamiast tego połączyli technikę mostów wiszących na linach stalowych z mechanicznym wózkiem transportowym.
Oficjalne otwarcie Mostu Biskajskiego nastąpiło 28 lipca 1893 roku. Tak powstał pierwszy i najstarszy most gondolowy na świecie, dziś znajdujący się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
Jak działa gondolowy Most Biskajski?
Konstrukcja nośna Mostu Biskajskiego opiera się na czterech żelaznych wieżach o wysokości 61 metrów. Ustawiono je parami po obu stronach rzeki. Łączy je pomost o długości 160 metrów, który jest zawieszony 45 metrów nad wodą. Osiem głównych lin nośnych zakotwiczono w fundamentach oddalonych o 110 metrów od wież.
Po szynach górnego pomostu porusza się wózek o długości 25 metrów, który wyposażony jest w 36 kół. Pod nim, na stalowych linach, wisi gondola transportowa. Mieści ona jednocześnie 6 samochodów osobowych oraz 200 pasażerów.
Przeprawa na drugi brzeg trwa 90 sekund, a kursy odbywają się regularnie co 8 minut.
Pierwotnie instalację napędzała maszyna parowa z kotłem umieszczonym w drewnianej kabinie na wieży. W 1901 roku napęd parowy zastąpiono silnikiem elektrycznym. Wózek jezdny przeszedł modernizację w 1999 roku, otrzymując nowy zespół 12 silników elektrycznych. Współczesna gondola jest piątą konstrukcją w historii przeprawy.
Most Biskajski na liście UNESCO
Most Biskajski posłużył za wzór dla późniejszych mostów gondolowych budowanych w Europie, Afryce i Ameryce Północnej.
Powstało ponad 30 mostów gondolowych, ale wiele z nich rozebrano w XX wieku z powodu zniszczeń wojennych, rosnącego natężenia ruchu kołowego lub zastąpienia ich klasycznymi mostami i tunelami.
Taki los spotkał między innymi francuskie obiekty w Rouen, Nantes i Marsylii, a także amerykański most Aerial Bridge w Duluth, który przebudowano na most zwodzony.
Do dzisiaj przetrwało 8 takich mostów, co czyni je unikalnymi zabytkami inżynierii przemysłowej. W Europie zachowały się obiekty w Wielkiej Brytanii (Newport, Middlesbrough oraz Warrington), w Niemczech (Osten nad rzeką Oste i Rendsburg nad Kanałem Kilońskim) oraz we Francji (most Rochefort-Martrou). Jedyną zachowaną konstrukcją poza Europą jest most Nicolás Avellaneda w Buenos Aires w Argentynie.
Wśród wszystkich ocalałych przepraw Puente Bizkaia, czyli Most Biskajski, pozostaje najstarszym i najdłużej nieprzerwanie eksploatowanym mostem gondolowym na świecie.
Ze względu na unikalne połączenie formy i funkcji przeprawa w lipcu 2006 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. To pierwszy zabytek przemysłowy w Hiszpanii wyróżniony tym tytułem.
