Naukowcy odczytali zapiski sprzed tysięcy lat. Magia i władza

W zbiorach Narodowego Muzeum Danii znajduje się niezwykła kolekcja glinianych tabliczek pokrytych inskrypcjami, które pozostawiły po sobie wczesne cywilizacje Bliskiego Wschodu.

Wiele tabliczek liczy nawet ponad 4000 lat i zostało zapisanych w językach, które dawno już wymarły.

Teraz, dzięki nowoczesnym metodom analizy, badaczom udało się zajrzeć za zasłonę czasu i odczytać znaczenia tekstów pozostawionych przez dawnych mieszkańców Bliskiego Wschodu. Treść bywa zaskakująca.

Muzeum w Danii przez lata zgromadziło liczne tabliczki pokryte pismem klinowym - jedną z najstarszych form pisma na świecie, powstałą na Bliskim Wschodzie ponad 5 tys. lat temu. To odciskane rylcem na małych glinianych tabliczkach znaki, które układały się nawet w całe opowieści.

Kolekcja zapisków została teraz przebadana przez naukowców z muzeum oraz Uniwersytetu Kopenhaskiego. Specjaliści po raz pierwszy przeprowadzili szeroką analizę zgromadzonych tekstów, identyfikując wiekowe notatki w ramach projektu "Ukryte skarby: kolekcja pisma klinowego Muzeum Narodowego Danii".

Okazało się, że to zbiór bardzo różnorodnych treści - w tym o magii, medycynie i władcach sprzed tysięcy lat, a także sprawach bardziej przyziemnych.

Część tabliczek pochodzi z syryjskiej Hamy, zniszczonej w 720 r. p.n.e. przez Asyryjczyków. Teksty, pozostawione w ruinach prawdopodobnie świątynnej biblioteki, przetrwały do dziś i są wyjątkowe, bo podobnych zapisów z tego regionu po prostu nie ma. Dotyczą zabiegów medycznych oraz magii. Jedna z tabliczek szczególnie przykuła uwagę, ponieważ opisywała całonocny rytuał związany z paleniem figurek z wosku i gliny podczas recytacji specjalnych zaklęć:

- Zawierała tzw. rytuał przeciwko czarom, który miał ogromne znaczenie dla władzy królewskiej w Asyrii, ponieważ miał posiadać niezwykłą moc odpędzania nieszczęść, takich jak niestabilność polityczna, które mogły spaść na króla - tłumaczy adiunkt asyrologii na Wydziale Studiów Międzykulturowych i Regionalnych Uniwersytetu Kopenhaskiego Troels Pank Arbøll, który brał udział w projekcie "Ukryte Skarby".

W trakcie badań naukowcy natrafili także na odpisy znanej listy, obejmującej zarówno mitycznych, jak i rzeczywistych władców. To ważny dokument polityczny zawierający spis królów sięgający mitycznych czasów sprzed potopu. Badana tabliczka z muzeum miała charakter szkolny i wymienia władców z końca III tysiąclecia p.n.e. Wspomina też Gilgamesza, co może czynić ją rzadkim dowodem sugerującym, że legendarny władca znany z eposu mógł naprawdę istnieć.

Tabliczki z duńskiego muzeum to ważne zabytki - wynalezienie pisma ok. 5 tys. lat temu umożliwiło wszak rozwój złożonych społeczeństw, administracji i miast, a jednocześnie dało początek literaturze. Teksty takie jak Epos o Gilgameszu i opowieść o wielkim potopie, czy inne teksty religijne, później obecne także w Biblii, stanowią dziś cenne źródło wiedzy o starożytności. Wśród notatek znajdują się jednak także bardziej prozaiczne rzeczy, dające wgląd w codzienne życie tysiące lat temu.

- Wiele tabliczek klinowych, którymi dysponujemy dzisiaj, świadczy o wysoko rozwiniętej biurokracji. Istniała potrzeba śledzenia rozwoju zaawansowanych społeczeństw, które powstawały, i znaleźliśmy wiele tabliczek klinowych zawierających praktyczne informacje, takie jak rachunki oraz listy towarów i personelu. Nic więc dziwnego, że jedna z tabliczek w zbiorach Muzeum Narodowego zawiera coś tak powszechnego, jak bardzo stary paragon za piwo - podsumowuje Arbøll w komunikacie uczelni.

Projekt "Ukryte Skarby" objął także digitalizację wyjątkowej kolekcji tabliczek z duńskiego muzeum. Dzięki temu będzie można je udostępnić szerszemu gronu odbiorców - nie tylko zwiedzającym, ale także specjalistom z całego świata.