Odkryto najstarszy zabieg dentystyczny. Dokonali go Neandertalczycy

Jaskinia Chagyrskaya położona jest na lewym brzegu rzeki Czarysz, w północno-zachodniej części Gór Ałtajskich. Stanowisko to znane jest już jako jedno z najważniejszych miejsc związanych z Neandertalczykami w Azji Północnej, gdzie zachowało się ponad 70 skamieniałości w tym 26 okazów zębów. Neandertalczycy ci należeli do późnej populacji wschodniej, powiązanej genetycznie i kulturowo z grupami z Europy Środkowej i Wschodniej.

Ząb trzonowy, który był przedmiotem badań, pochodzi sprzed około 59 000 lat i należał do dorosłego Neandertalczyka. Posiada duże, nieregularne zagłębienie pośrodku jego powierzchni żującej. Sięgało ono głęboko do komory miazgi. Archeolodzy od razu wiedzieli, że to zgłębienie nie mogło powstać tylko w wyniku rozwoju próchnicy. Musiało zostać zrobione przez Neandertalczyka.

Zespół badawczy pod kierownictwem Alisy Zubovej z Rosyjskiej Akademii Nauk postanowił dokładniej zbadać duży ślad na zębie. Wykorzystał do tego m.in. analizę śladową, spektroskopię oraz eksperymentalną rekonstrukcję. Badanie wykazało, że wgłębienie musi być pozostałością inwazyjnego zabiegu dentystycznego.

Mikroskopijne ślady wewnątrz ubytku wykazały drobne liniowe prążki i małe rowki zgodne z ruchem obrotowym lub wiercącym. Następnie naukowcy przetestowali tę hipotezę, próbując wwiercić ząb trzonowy współczesnego człowieka za pomocą repliki kamiennych narzędzi, których użyć mogli Neandertalczycy. Eksperyment udowodnił, że spiczaste narzędzie kamienne mogło przebić tkankę zębową i stworzyć podobny ślad.

Do tej pory najwcześniejsze cytowane dowody na leczenie stomatologiczne pochodziły ze szczątków Homo sapiens sprzed około 14 tys. lat, które odkryto we Włoszech. Trzonowiec z Jaskini Chagyrskaya przesuwa tę granicę czasową znacznie dalej w przeszłość i przypisuje takie zachowanie nie współczesnym ludziom, lecz Neandertalczykom.

W dzisiejszym rozumieniu ten ślad na zębie sprzed 59 000 lat przypominał bardzo prymitywną próbę złagodzenia źródła silnego bólu poprzez otwarcie i oczyszczenie dotkniętego obszaru. Ząb był rzeczywiście uszkodzony, co stanowiło uzasadniony powód do podjęcia leczenia. Szczególnie dla prehistorycznej grupy Neandertalczyków, gdzie taka dolegliwość nawet u jednego członka mogła wpłynąć na przeżycie wszystkich osób.

Odkrycie z Jaskini Chagyrskaya ujawnia, jak członkowie grup Neandertalczyków sprawnie potrafili zrozumieć potrzeby medyczne. Osoba przeprowadzająca zabieg musiała zorientować się, że problemem jest ząb, wybrać odpowiednie narzędzie, zastosować je w bardzo trudno dostępnym miejscu i kontynuować zabieg pomimo dyskomfortu. Jeśli właściciel zęba sam dokonał operacji, musiał wykazać się niezwykłą precyzją i dużą tolerancją na ból.

Leczenie mogło nawet zakończyć się sukcesem, przynajmniej częściowo. Wygładzone i wypolerowane krawędzie ubytku wskazują, że ząb był nadal używany za życia tej osoby. Musiała więc przeżyć wystarczająco długo po zabiegu, aby na zmodyfikowanej powierzchni pojawiło się zużycie.

Badanie opublikowano na łamach czasopisma naukowego PLOS One.