Ogień zmienił historię naszego gatunku, co do tego nie ma wątpliwośći. Dawał ciepło, odstraszał drapieżniki, no i z czasem pozwolił przygotowywać jedzenie. Naukowcy od lat próbują ustalić, kiedy ludzie po raz pierwszy zaczęli go wykorzystywać. Nowe badania z Republiki Południowej Afryki sugerują, że mogło to nastąpić znacznie wcześniej, niż dotąd sądzono.
Najstarsze ślady użycia ognia w afrykańskiej jaskini
Odkrycia dokonano w jaskini Wonderwerk (RPA), jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Afryce. Wcześniej znaleziono tam ślady ognia sprzed około miliona lat. Tym razem badacze zajrzeli głębiej, do starszej warstwy osadów.
Tam natrafiono na niewielkie kości ssaków noszące ślady działania wysokiej temperatury. Aby potwierdzić, że rzeczywiście zostały spalone, naukowcy zastosowali metodę zwaną luminescencją kości. W skrócie polega na oświetlaniu skamieniałości silnym niebieskim światłem. Spalone fragmenty pod mikroskopem świecą wtedy intensywną czerwienią (zob. zdjęcia z mikroskopu poniżej).
Co ważne, kości znaleziono około 30 metrów od wejścia do jaskini. Zdaniem autorów badań praktycznie wyklucza to możliwość, że zostały przypalone przez naturalny pożar szalejący na zewnątrz.
Ogień starszy o setki tysięcy lat
Wiek znalezisk określono za pomocą dwóch niezależnych metod datowania osadów. Wyniki wskazały, że ślady ognia pochodzą sprzed 1,07-1,79 mln lat. Jeśli interpretacja badaczy jest prawidłowa, mogą to być jedne z najstarszych dowodów wykorzystywania ognia przez ludzkich przodków.
Dzięki tym metodom uzyskaliśmy dowody na wykorzystywanie ognia w dwóch osadach z wczesnego plejstocenu (achelskiego) w jaskini Wonderwerk (RPA), co pozwoliło nam wydłużyć chronologię jednego z najwcześniejszych na świecie zapisów paleoognia.
Tajemnice zaginionych cywilizacji [QUIZ]
Autorzy publikacji podkreślają jednak, że odkrycie nie oznacza jeszcze istnienia rozwiniętej technologii rozpalania ognia ani regularnego gotowania. Znaleziska sugerują raczej, że wczesne populacje człowieka potrafiły przenosić ogień do wnętrza jaskini i utrzymywać go przez pewien czas.
Co oznacza to odkrycie?
Nowe wyniki przesuwają początek historii kontrolowanego ognia nawet o setki tysięcy lat wstecz. To ważna wskazówka dla badaczy próbujących zrozumieć, jak żyli nasi odlegli przodkowie w plejstocenie, czyli epoce rozpoczętej około 2,6 mln lat temu.
Publikacja: M. Dolores Marin-Monfort et al, New evidence for Early Pleistocene use of fire at Wonderwerk Cave (South Africa), (2026). DOI: 10.1371/journal.pone.0347480
Zdjęcie z mikroskopu pochodzi z publikacji, wykorzystane na licencji CC BY 4.0
