W skrócie
- Ekstremalna susza obniżyła poziom europejskich rzek, odsłaniając historyczne artefakty, w tym szczątki mamuta, wraki statków, XVII-wieczny rapier oraz starożytne żelazne sztaby.
- Niski stan wód paraliżuje żeglugę i zagraża energetyce, wymuszając ograniczenie mocy w elektrowniach jądrowych, takich jak węgierski Paks czy rumuński obiekt w Cernavoda.
- Naukowcy łączą niskie stany wód z kryzysem klimatycznym i ostrzegają, że takie zjawiska stają się nową normą, pogłębianą przez dalsze spalanie paliw kopalnych.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Dunaj odsłania skarby. Relikty na dnie rzeki
Mordercze fale upałów i trwająca susza doprowadziły do drastycznego spadku poziomu wód w europejskich rzekach. Wysychające koryto Dunaju - drugiej co do wielkości rzeki w Europie, przepływającej przez dziesięć krajów - odsłoniło dawno zatopione relikty: od starych wraków po prehistoryczne kości.
W północnej Bułgarii, w pobliżu wsi Rjahowo, schodząca woda odsłoniła szczątki prawdopodobnie należące do mamuta. Na nietypowe znalezisko natrafił lokalny mieszkaniec, po czym powiadomiono specjalistów z Muzeum Historycznego w pobliskim mieście Ruse. Dyrektor muzeum Nikolay Nenov poinformował, że odnaleziono żuchwę, dwa ciosy oraz żebro. Eksperci przypuszczają, że przed tysiącami lat w tym miejscu znajdowało się bagno, w którym zginęło zwierzę. "Nie nazwałbym tego sensacją, ale jakiekolwiek odkrycie tak starożytnych szczątków jest bardzo ważne dla nauki" - powiedział Nenov.
Podobne historyczne pamiątki pojawiają się w innych krajach. W Chorwacji odsłonięty został szkielet statku towarowego Fulton, który zatonął w 1937 r. podczas transportu węgla. Z kolei w Serbii opadająca woda ukazała wrak niemieckiego okrętu wojennego z czasów II wojny światowej.
Na opadniętym dnie rzeki pojawiają się też niebezpieczne znaleziska. W Budapeszcie zamknięto Most Małgorzaty po tym, jak u jego podstawy odnaleziono niewybuch z czasów II wojny światowej. Ekstremalne warunki przyciągają poszukiwaczy skarbów, takich jak Zsolt Horváth, który za pomocą silnego magnesu wyciąga z wody łuski nabojów i dawny sprzęt. "Tak mało wody w Dunaju to błogosławieństwo dla tego rodzaju aktywności. W przeciwnym razie to przekleństwo" - powiedział odkrywca.
Rekordowo niski poziom wody w Dunaju
29 lipca 2026 r. w Budapeszcie woda w Dunaju osiągnęła poziom zaledwie 23 cm, bijąc dotychczasowy rekord wynoszący 33 cm z 2018 r. Prognozy nie wskazują na szybką poprawę, bowiem w regionie zapowiadane są temperatury przekraczające 38 °C oraz brak opadów. Jak podaje Węgierska Służba Meteorologiczna, sumy opadów z ostatnich 90 dni są niższe o 80-130 mm w stosunku do wieloletnich średnich.
"Odsłonięte skały, suche wały piasku wokół filarów mostu... szokujące jest widzieć, jak było wcześniej, a jak jest teraz" - mówi fotograf Gábor Kertész, opisując widok odsłoniętego podłoża przy Moście Małgorzaty. "Do czego to prowadzi, co się wydarzy? Tego jeszcze nie wiemy, ale to musi być efekt zmian klimatycznych".
Susza paraliżuje też ruch rzeczny. Statki wycieczkowe muszą cumować daleko w górę rzeki, a transport towarowy został niemal całkowicie wstrzymany lub mocno ograniczony. W Bułgarii policja ewakuowała 186 turystów ze statku Viking Ullur, który osiadł na mieliźnie koło Widinia. Przedstawiciele firmy Viking zapewnili jednak, że jednostka była odpowiednio zaopatrzona w żywność i wodę na cały tydzień. Z kolei w Serbii, w pobliżu Nowego Sadu, woda cofnęła się o 15-20 metrów od brzegu, unieruchamiając setki łodzi i statków.
Opadający poziom wód zagraża energetyce
Opadający poziom wód utrudnia chłodzenie reaktorów jądrowych. W Rumunii wyłączono jeden z bloków elektrowni Cernavoda, a na Węgrzech elektrownia jądrowa Paks, dostarczająca niemal połowę energii elektrycznej w kraju, również musiała zacząć zmniejszać moc reaktorów.
"Po raz pierwszy w ciągu 44 lat cała elektrownia jądrowa Paks zostanie całkowicie wyłączona z powodu rekordowo niskiego poziomu wody w Dunaju. Od poniedziałku może dojść do kryzysu energetycznego" - premier Węgier Peter Magyar napisał 30 lipca 2026 r. na platformie X.
Trudna sytuacja dotyka też inne rejony Europy. Na granicy francusko-szwajcarskiej wyschło jezioro Brenets zasilane przez rzekę Doubs. Naukowcy jednoznacznie łączą te zjawiska z wywołanym przez człowieka kryzysem klimatycznym.
"Upał wysusza ziemię, opróżnia rzeki i podnosi zapotrzebowanie na wodę - wszystko naraz. To podpis zmieniającego się klimatu. Lata, takie jak to, stają się częścią zwykłej normy i będą się pogarszać tak długo, jak długo będziemy spalać paliwa kopalne. To po prostu czysta fizyka" - tłumaczy Hannah Cloke, profesor meteorologii z Uniwersytetu w Reading.
Wraki z czasów wojny i bezcenne skarby w europejskich rzekach
Krytyczne poziomy wód odsłaniają nie tylko prehistoryczne szczątki i ślady po niedawno minionych konfliktach, ale umożliwiają też odkrycia dawnych szlaków handlowych. Szukając podobnych przypadków, nie trzeba daleko spoglądać - nawet Wisła w Warszawie w 2024 r. odsłoniła mielizny, które pozwoliły zwierzętom swobodne przechodzić między brzegami.
Niezwykłych odkryć dokonano również na dnie rzeki Sawy w Bośni i Hercegowinie, gdzie opadający poziom wody ukazał unikalny zbiór setek żelaznych sztab sprzed ponad 2 tys. lat. Artefakty datowane na I-II wiek p.n.e. - z okresu przejściowego między kulturą lateńską a czasami rzymskimi - zostały zauważone przez lokalnego pasjonata Pero Matkića.
Badacze z Chorwackiego Instytutu Konserwacji w Zagrzebiu zabezpieczyli znalezisko, tworząc jego model 3D. Dyrektor Muzeum Klasztoru Franciszkanów "Vrata Bosne", prof. Jozo Jezerčić, uważa, że odkrycie to może całkowicie zmienić dotychczasową wiedzę o starożytnym handlu w tym regionie. Zbiór z Sawy ma szansę przewyższyć łączną liczbę wszystkich tego typu wlewek odnalezionych dotąd w całej Europie.
Rzeki oraz ich obrzeża kryją też inne cenne pamiątki historyczne. Nad polską Wisłą jeden z wędkarzy przypadkowo wyłowił z wody XVII-wieczny rapier (prawdopodobnie typu Agrippa), który najpewniej ma związek z wydarzeniami z czasów potopu szwedzkiego i zatonięciem szwedzkich barek transportujących łupy.
