Szkocka niespodzianka. Wyspa skrywa konstrukcję starszą niż Stonehenge

Okazało się bowiem, że wyspa, będąca przykładem kranogu, została zbudowana nie tylko z kamienia, jak dotąd sądzono, lecz przede wszystkim na rozległej drewnianej platformie sięgającej okresu neolitu, datowanej na około 3500-3300 lat p.n.e., a więc starszej niż Stonehenge.

Odkrycie było dużym zaskoczeniem dla badaczy, którzy wcześniej zakładali, że widoczne fragmenty drewna pełnią jedynie funkcję pomocniczą, stabilizując kamienną konstrukcję. Dopiero szczegółowe wykopaliska ujawniły, że pod warstwą kamieni znajduje się spójna i rozbudowana struktura z drewna o średnicy około 23 metrów, uzupełniona warstwami gałęzi.

Co więcej, w wodach otaczających wyspę odnaleziono setki fragmentów neolitycznej ceramiki, co sugeruje, że miejsce to miało istotne znaczenie dla ówczesnych społeczności, być może o charakterze rytualnym lub społecznym.

W badaniach wykorzystano zaawansowane techniki dokumentacji, w tym stereofotogrametrię, rozwijaną we współpracy z University of Reading. Metoda ta pozwala na tworzenie trójwymiarowych modeli na podstawie wielu zdjęć wykonywanych z różnych perspektyw. W przypadku tego stanowiska szczególnym wyzwaniem okazały się bardzo płytkie wody jeziora, gdzie standardowe techniki zawodzą z powodu falowania, osadów oraz zakłóceń świetlnych.

Aby temu zaradzić, badacze opracowali własne rozwiązanie wykorzystujące dwie wodoodporne kamery ustawione w stałej odległości, które były prowadzone przez nurka z dużą precyzją, co pozwoliło uzyskać niezwykle dokładny obraz zarówno części nadwodnej, jak i podwodnej konstrukcji.

Analizy wykazały również, że wyspa była wykorzystywana i modyfikowana przez tysiące lat. Początkowo powstała jako drewniana platforma w neolicie, następnie w epoce brązu została rozbudowana o kolejne warstwy kamienia i materiału organicznego, a w epoce żelaza ponownie wykorzystywano ją, pozostawiając kolejne ślady działalności. Do wyspy prowadziła kamienna grobla, która dziś znajduje się pod powierzchnią wody, co dodatkowo potwierdza jej znaczenie jako miejsca dostępnego i użytkowanego przez długie okresy.

Dokładna funkcja kranogów, których w Irlandii zidentyfikowano ponad 2000, a w Szkocji blisko 600, wciąż pozostaje przedmiotem dyskusji, zwłaszcza że część nosi ślady całorocznego zasiedlenia, a inne jedynie obrzędów kultowych. Skala i złożoność konstrukcji odkrytej w Loch Bhorgastail wskazuje jednak, że ich budowa wymagała zaawansowanej organizacji pracy oraz znacznych zasobów.

Może to oznaczać, że pełniły one rolę nie tylko praktyczną, ale również symboliczną lub ceremonialną, stanowiąc ważne punkty w krajobrazie społecznym neolitycznych społeczności. Odkrycie to otwiera nowe perspektywy badań i sugeruje, że podobne, ukryte pod wodą konstrukcje mogą znajdować się także w innych jeziorach regionu, czekając na odkrycie dzięki nowoczesnym technologiom badawczym.