Politechnika Lubelska na czele kwantowego projektu. Maszyna za 50 mln zł

W dniach 27-28 maja miał miejsce VI Samorządowy Kongres Trójmorza. W czwartek podpisano dokument, który stanowi oficjalną deklaracja współpracy pomiędzy zarządem woj. lubelskiego a przedstawicielami czterech lubelskich uczelni: Politechniki Lubelskiej, Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie, Uniwersytetu Medycznego w Lublinie oraz Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Memorandum zakłada budowę komputera kwantowego w Lublinie oraz otwarcie Lubelskiego Centrum Obliczeń Kwantowych.

"Mając na uwadze strategiczne znaczenie technologii kwantowych dla rozwoju nauki, gospodarki oraz nowoczesnej administracji publicznej, a także dążąc do ugruntowania pozycji Lublina jako wiodącego ośrodka innowacji w Polsce, Strony niniejszym deklarują wolę podjęcia wspólnych działań zmierzających do uruchomienia komputera kwantowego" - napisano w treści memorandum.

Pod dokumentem swoje podpisy złożyli marszałek woj. lubelskiego Jarosław Stawiarski oraz rektorzy i prorektorzy wspomnianych uczelni. Funkcję koordynatora naukowo-technicznego, czyli lidera naukowego całego projektu, powierzono Politechnice Lubelskiej. Rektor tej uczelni, prof. Zbigniew Pater, zaznaczył jednak, że to dopiero początek długiej i wymagającej drogi, która stoi przed sygnatariuszami. Przedsięwzięcie to wiąże się bowiem z ogromnymi nakładami finansowymi oraz organizacyjnymi.

"To duże wyzwanie zarówno naukowe, jak i inwestycyjne. Szacowany koszt takiego komputera to ok. 50 mln zł, do tego dochodzą koszty poszczególnych kubitów, które są wykorzystywane w takiej maszynie" - wyjaśnił rektor PL w rozmowie z dziennikarzami. Zwrócił on również uwagę, że kluczowe będzie nie tylko samo wybudowanie specjalistycznej infrastruktury, ale w także stworzenie wykwalifikowanego zespołu ekspertów i specjalistów, którzy zajmą się przygotowaniem oraz obsługą całego projektu.

Komputer kwantowy, który ma powstać w Lublinie, znacząco przewyższa możliwościami tradycyjne systemy. Choć nie ujawniono, ile maszyna będzie miała kubitów ani na jakich platformach fizycznych będą one oparte (np. na atomach, molekułach, obwodach nadprzewodzących lub jonach w pułapkach), to nie ma wątpliwości, że system przewyższy dzisiejsze superkomputery binarne oparte na krzemie.

"Na takich komputerach można wykonywać obliczenia ok. 2,5 tysiąca razy szybsze niż na najszybszych dzisiejszych komputerach klasycznych. To oznacza, że możemy znacznie szybciej znajdować rozwiązania np. z zakresu kryptografii" - tłumaczy prof. Zbigniew Pater.

Zastosowanie tego systemu ma być bardzo szerokie. Z jednej strony posłuży środowisku akademickiemu do zaawansowanych badań naukowych, m.in. w obszarze medycyny czy nowoczesnych technologii. Z drugiej strony ma realnie wspomóc administrację publiczną poprzez optymalizację procesów zarządzania danymi w strukturach Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego. Ponadto technologia ta może znaleźć zastosowanie w działaniach związanych z bezpieczeństwem państwa.

Jak słusznie podkreślił rektor Politechniki Lubelskiej, komputery kwantowe to nieuchronna przyszłość, tym niemniej na świecie jest ich obecnie dopiero kilkadziesiąt. A ile jest komputerów kwantowych w Polsce? Obecnie nad Wisłą działają tylko dwa takie urządzenia: Odra 5 na Politechnice Wrocławskiej oraz PIAST-Q w Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym (PCSS), uruchomione odpowiednio w 2025 i 2026 r. Jako przykład globalnego wyścigu technologicznego prof. Pater podał inne europejskie państwo. "Dania ogłosiła właśnie, że buduje największy komputer kwantowy za 80 mln euro i upatruje w tym szanse na rozwój własnego kraju" - zauważył naukowiec.

Realizacja tak kosztownej inwestycji wymaga pozyskania zewnętrznych źródeł finansowania. W memorandum sygnatariusze zobowiązali się do wspólnego działania w tym kierunku. Pieniądze na lubelski komputer kwantowy mają pochodzić m.in. z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej, środków z Krajowego Planu Odbudowy oraz dedykowanych programów Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Uroczyste zawarcie tego porozumienia stanowiło zwieńczenie VI Samorządowego Kongresu Trójmorza - wydarzenia zorganizowanego przez Samorząd Województwa Lubelskiego, które zgromadziło licznych samorządowców, parlamentarzystów, dyplomatów, przedsiębiorców, naukowców oraz ekspertów z zakresu bezpieczeństwa z Polski i innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej.

Kongres zainaugurował wykład byłego premiera Mateusza Morawieckiego, który akcentował, że Inicjatywa Trójmorza - zrzeszająca obecnie 13 państw leżących między Bałtykiem, Adriatykiem i Morzem Czarnym (Austrię, Bułgarię, Chorwację, Czechy, Estonię, Grecję, Litwę, Łotwę, Polskę, Rumunię, Słowację, Słowenię i Węgry) - stanowi kluczową przestrzeń do budowy nowoczesnej infrastruktury energetycznej, komunikacyjnej oraz internetowej, a także jest niezbędną odpowiedzią na współczesne zagrożenia geopolityczne.