Koniunkcje, pełnia i wiosna. Astronomiczny marzec 2026

Początek miesiąca przyniesie pełnię Księżyca, która nosi nazwę "Robaczy Księżyc". Miłośnikom nieba ten termin na pewno nie jest obcy, a samo określenie robaczy odnosi się do faktu, że po zimowych mrozach ziemia zaczyna odmarzać, a z gleby wyłania się różnego rodzaju robactwo. Przyroda budzi się do życia, a na łąki wracają ptaki, które posilają się robakami. Warto wiedzieć, że samo określenie Robaczy Księżyc pochodzi z języka tradycji ludowych Ameryki Północnej.

Pełnia Księżyca w swoim maksimum będzie miała miejsce we wtorek 3 marca o godz. 12.37. W niektórych miejscach pojawi się minuta lub dwie różnicy, co wynika z odmiennych sposobów zaokrąglania danych efemerydalnych. Z perspektywy obserwatora z Polski najlepsze momenty to wieczory drugiego i trzeciego marca. Wtedy Księżyc znajduje się nad horyzontem i można go oglądać w naturalnym, nocnym kontekście.

We wtorek 3 marca dojdzie również do całkowitego zaćmienia Księżyca. Faza całkowita może potrwać prawie dwie godziny, czyli znacznie dłużej niż w przypadku zaćmienia Słońca. Niestety zaćmienie Księżyca nie będzie widoczne z Polski. Na to mogą liczyć mieszkańcy północno-wschodniej Azji, północno-zachodniej Ameryki Północnej i środkowego Pacyfiku. W pozostałych częściach Azji i Australii zobaczymy wschód zaćmionego Księżyca, a w obu Amerykach jego zachód. To trzecie z czterech zaćmień w krótkim cyklu obejmującym lata 2025-2026.

Koniunkcja Wenus i Saturna to moment, w którym dwa obiekty znajdują się blisko siebie w linii widzianej z Ziemi. Choć w rzeczywistości planety dzielą miliony kilometrów, ich pozorne ustawienie względem nas sprawia, że wydają się niemal dotykać na nocnym niebie.

Kiedy dojdzie do koniunkcji Wenus i Saturna? W niebo warto spoglądać już 8 marca, tuż po zachodzie Słońca. Zbliżenie Wenus i Saturna będzie miało miejsce nisko nad zachodnim horyzontem. Oprócz tego niedaleko widoczny będzie również Neptun, ale do jego obserwacji potrzebny będzie już teleskop. Niemniej jednak koniunkcja Wenus i Saturna może być dobrym pomysłem na romantyczne oglądanie nieba w Dzień Kobiet.

Marzec to także początek astronomicznej wiosny. Może ona przypadać 19., 20. lub 21. marca, w zależności od ruchu obiegowego Ziemi i zasad kalendarza gregoriańskiego. W 2026 roku wiosna astronomiczna rozpocznie się 20 marca o godzinie 15:46.

Wiosna astronomiczna rozpoczyna się w momencie równonocy wiosennej, czyli wtedy, gdy dzień i noc trwają mniej więcej tyle samo. Na półkuli północnej to moment, w którym Ziemia przekracza punkt na swojej orbicie, w którym promienie słoneczne padają prostopadle na równik i są równocześnie styczne do jej powierzchni przy biegunach. Od tej chwili przez pół roku biegun północny będzie bliżej Słońca niż biegun południowy, a mówiąc inaczej, Słońce bardziej oświetla północną półkulę Ziemi.

Również 20 marca będzie miała miejsce sytuacja, kiedy młody Księżyc w fazie około 3,5% pojawi się na wieczornym niebie jako cienki, delikatny sierp tuż po nowiu, a jego bliskość do Wenus stworzy efektowną i łatwą do zauważenia konfigurację. Wenus, będąca trzecim pod względem jasności obiektem na niebie, zachowa w tym czasie swój charakterystyczny blask. Jasność Wenus, sięgająca nawet -4,6 magnitudo sprawi, że jest ona idealnym obiektem do obserwacji w pobliżu młodego Księżyca, który sam w sobie jest jeszcze bardzo słabo oświetlony i widoczny głównie dzięki światłu odbitemu od Ziemi.

Oba ciała niebieskie tworzą coś w rodzaju świetlistego duetu, W praktyce takie spotkania Księżyca i Wenus zdarzają się dość często, bo obie orbity przecinają się w podobnym rejonie nieba, a Wenus jako obiekt o niewielkiej odległości od ekliptyki często bywa obserwowana w bezpośrednim sąsiedztwie naszego naturalnego satelity. Właśnie dlatego 20 marca warto spojrzeć w kierunku zachodniego horyzontu chwilę po zachodzie Słońca. Delikatnie zarysowany sierp Księżyca i jasny punkt Wenus stworzą scenę, którą docenią zarówno doświadczeni miłośnicy astronomii, jak i zwykli obserwatorzy nieba.

26 marca o godz. 20.00 na nocnym niebie można będzie obserwować złączenie Księżyca z Jowiszem. To sytuacja, w której oba jasne obiekty zbliżą się do siebie optycznie na niewielką odległość kątową (61%), tworząc wyraźny, łatwy do zauważenia układ. Podczas zjawiska Księżyc znajdzie się około dziesięć dni po nowiu, co oznacza, że jego tarcza będzie oświetlona mniej więcej w trzech czwartych. Światło słoneczne padające pod odpowiednim kątem stworzy na jego powierzchni silne kontrasty podkreślające kratery i pasma górskie, zwłaszcza wzdłuż terminatora, czyli granicy pomiędzy częścią jasną a pogrążoną w cieniu.

Jowisz ukaże się jako jasny, wyróżniający się punkt o wyraźnym blasku, który nawet przy pomocy niewielkiej lornetki odsłoni charakterystyczną tarczę z pasami chmur oraz cztery widoczne księżyce galileuszowe. Oba ciała niebieskie widoczne będą blisko siebie, dzięki czemu nawet osoby obserwujące niebo z miejsc o podwyższonym zanieczyszczeniu światłem będą mogły dostrzec to spotkanie. Całość rozegra się w pobliżu charakterystycznych gwiazd Kastora i Polluksa w konstelacji Bliźniąt, które stworzą dodatkowe tło dla tego efektownego układu.

Marzec to także zmiana czasu na letni, a która zawsze następuje w ostatni weekend tego miesiąca. W 2026 roku zegarki będziemy przestawiać z 28 na 29 marca. Wskazówki z 2.00 przesuną się na godz. 3.00. W praktyce ma to bezpośredni wpływ na fakt, jak postrzegamy niebo, głównie poprzez przesunięcie godzin wschodu i zachodu Słońca o godzinę do przodu. Warto o tym pamiętać.

W marcu czekają nas także wieczorne przeloty ISS. Międzynarodowa Stacja Kosmiczna jest widoczna na niebie "gołym okiem", co wynika z jej niewielkiej odległości od Ziemi, a także z dobrego oświetlenia. Jej magnitudo wynosi od -51 do -5,9m. Dla porównania planeta Wenus na nieboskłonie osiąga maksimum blasku na poziomie -4m, a Jowisz - ok. 2,5-2,8m. Wieczorne przeloty ISS odbędą się od 12 do 25 marca.