Spis treści:
- Jak nachylenie osi Ziemi wpływa na pory roku i początek jesieni?
- Dlaczego robi się zimniej? Kąt padania promieni słonecznych a odległość od Słońca
- Kiedy wypada równonoc jesienna i co oznacza dla długości dnia i nocy?
Jak nachylenie osi Ziemi wpływa na pory roku i początek jesieni?
Ziemia obraca się wokół osi nachylonej pod kątem około 23,4 stopnia względem płaszczyzny swojej orbity. Gdy planeta okrąża Słońce, raz półkula północna, a pół roku później południowa jest zwrócona bardziej w jego stronę. To zmienia wysokość Słońca nad horyzontem oraz długość dnia.
Latem półkula północna otrzymuje więcej energii słonecznej, dni są długie, a promienie docierają do powierzchni pod większym kątem. Po czerwcowym przesileniu sytuacja stopniowo się odwraca: dni zaczynają się skracać, a droga Słońca po niebie jest coraz niższa.
Równonoc następuje w chwili, gdy środek tarczy Słońca przechodzi przez równik niebieski. Żadna z półkul nie jest wtedy wyraźnie zwrócona ku Słońcu. Na półkuli północnej zaczyna się astronomiczna jesień, a na południowej - wiosna.
Zobacz również:
Dlaczego robi się zimniej? Kąt padania promieni słonecznych a odległość od Słońca
Jesienne ochłodzenie nie wynika z tego, że Ziemia mocno oddala się od Słońca. Gdy na półkuli północnej trwa zima, nasza planeta znajduje się nawet bliżej gwiazdy niż podczas lata. Najmniejszą odległość osiąga na początku stycznia, a największą na początku lipca.
Znacznie ważniejszy jest kąt padania promieni. Gdy Słońce znajduje się wysoko, ta sama porcja energii ogrzewa mniejszy obszar. Jesienią promienie padają bardziej ukośnie, dlatego energia rozkłada się na większej powierzchni i ogrzewanie gruntu jest słabsze.
Do tego dochodzą coraz krótsze dni. Powierzchnia Ziemi ma mniej czasu na nagrzanie się i dłużej oddaje ciepło po zachodzie Słońca. Temperatura nie spada jednak gwałtownie w dniu równonocy, ponieważ lądy i oceany przez pewien czas uwalniają energię zgromadzoną latem.
Zobacz również:
Kiedy wypada równonoc jesienna i co oznacza dla długości dnia i nocy?
Równonoc jesienna może przypadać 22 albo 23 września. Data i godzina zmieniają się, ponieważ rok kalendarzowy nie odpowiada dokładnie czasowi obiegu Ziemi wokół Słońca. W 2026 roku zjawisko nastąpi 23 września o godz. 00:05 UTC, czyli o 2:05 czasu polskiego. Moment ten wyznacza astronomiczny początek jesieni.
Często mówi się, że podczas równonocy dzień i noc trwają dokładnie po 12 godzin. Geometrycznie środek Słońca rzeczywiście przebywa wtedy nad horyzontem przez połowę doby. W praktyce dzień jest jednak nieco dłuższy.
Powodem jest sposób wyznaczania wschodu i zachodu oraz załamanie światła w atmosferze. Wschód zaczyna się, gdy nad horyzontem pojawi się górna krawędź tarczy, a zachód kończy, kiedy ta sama krawędź zniknie. Atmosfera dodatkowo sprawia, że widzimy Słońce, mimo że geometrycznie znajduje się już odrobinę poniżej horyzontu.
Faktyczne zrównanie długości dnia i nocy następuje w Polsce kilka dni po wrześniowej równonocy. Dokładny termin zależy od szerokości geograficznej. Po tym momencie noc staje się dłuższa od dnia i wydłuża się aż do przesilenia zimowego.
