Nowe badanie: Astronautki mogą być bardziej narażone na zakrzepy
Od dawna wiadomo, że długotrwałe przebywanie w warunkach mikrograwitacji jest poważnym wyzwaniem dla ludzkiego organizmu. Prowadzi do zaniku mięśni, utraty gęstości kości oraz zmian w funkcjonowaniu układów sercowo-naczyniowego, hormonalnego i nerwowego. Najnowsze badania wskazują jednak dodatkowe zagrożenie dla kobiet, a mianowicie zwiększone ryzyko powstawania zakrzepów krwi.
Na problem zwrócił uwagę zespół naukowców z Simon Fraser University, którzy przeanalizowali wpływ mikrograwitacji na proces krzepnięcia krwi u kobiet. Badanie przeprowadzono w Aerospace Physiology Laboratory, współpracującym m.in. z Canadian Space Agency oraz innymi agencjami kosmicznymi badającymi wpływ lotów kosmicznych na zdrowie astronautów.
Eksperyment symulujący stan nieważkości
W badaniu wzięło udział 18 zdrowych kobiet. Ochotniczki spędziły pięć dni w warunkach tzw. suchej immersji - eksperymentalnej metody symulującej nieważkość. Polega ona na zanurzeniu uczestników w zbiorniku z wodą przy użyciu specjalnej wodoodpornej membrany, dzięki czemu ciało znajduje się w stanie przypominającym warunki panujące w przestrzeni kosmicznej.
Naukowcy analizowali proces krzepnięcia krwi przy użyciu rotacyjnej tromboelastometrii (ROTEM), metody pozwalającej obserwować w czasie rzeczywistym tempo powstawania skrzepów i ich właściwości. Dodatkowo sprawdzono poziomy hormonów menstruacyjnych, jednak nie wykazano, aby wpływały one na krzepliwość krwi w trakcie eksperymentu.
Wolniejszy początek krzepnięcia, ale silniejsze skrzepy
Wyniki badania okazały się zaskakujące. W warunkach symulowanej mikrograwitacji czas rozpoczęcia procesu krzepnięcia był dłuższy niż na Ziemi. Gdy jednak proces już się rozpoczynał, skrzepy tworzyły się szybciej i okazywały się bardziej stabilne.
Oznacza to, że powstałe zakrzepy mogą być trudniejsze do rozpuszczenia przez organizm. Naukowcy wskazują, że jednym z możliwych mechanizmów stojących za tym zjawiskiem jest tzw. nadkrzepliwość krwi, która zwiększa ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej.
Problem może być poważniejszy w kosmosie
Na Ziemi zakrzepy powstają najczęściej w żyłach nóg, gdzie grawitacja sprzyja gromadzeniu się krwi. Objawy, jak ból i obrzęk, zwykle pojawiają się stosunkowo wcześnie, dając pacjentowi czas na podjęcie leczenia.
W kosmosie sytuacja wygląda inaczej. W mikrograwitacji krew przemieszcza się w kierunku górnych części ciała, co zwiększa ryzyko powstawania skrzepów w innych miejscach, w tym w żyle szyjnej. Taki skrzep ma znacznie krótszą drogę do serca lub płuc, gdzie może doprowadzić do groźnych powikłań, jak zatorowość płucna czy zawał serca.
Zobacz również:
Wyzwanie dla przyszłych misji kosmicznych
Autorzy badania podkreślają, że pięciodniowy eksperyment nie wykazał bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia uczestniczek. Wyniki budzą jednak obawy w kontekście planowanych długotrwałych misji kosmicznych, w których załogi będą oddalone od zaawansowanej opieki medycznej. Dotyczy to zwłaszcza przyszłych lotów na Księżyc, a także planowanych misji załogowych na Mars, gdzie podróż może trwać wiele miesięcy.
Aby lepiej zrozumieć mechanizmy stojące za obserwowanym zjawiskiem, naukowcy prowadzą obecnie porównawcze badania z udziałem mężczyzn. Wyniki mają pomóc w opracowaniu nowych procedur monitorowania zdrowia astronautów oraz metod zapobiegania powstawaniu zakrzepów podczas długotrwałych misji kosmicznych.
