Spektakularne zjawiska na niebie w grudniu. Nie tylko superpełnia i meteory

Przez cały rok na nocnym niebie dzieje się coś fascynującego, a niektóre zjawiska potrafią zaskoczyć nawet doświadczonych obserwatorów. Warto więc na bieżąco śledzić doniesienia, bo niebo potrafi zachwycić nawet w najmniej spodziewanym momencie.

Grudzień również nie zawiedzie - miesiąc, w którym rozpoczyna się kalendarzowa zima, tradycyjnie obfituje w różnorodne zdarzenia na nocnym niebie. Zdecydowanie warto je wpisać w swój plan i udać się na obserwację. Co zobaczymy na niebie nocą w grudniu 2025 r. gołym okiem, a co będzie widać tylko za pomocą odpowiedniego sprzętu?

Pełnia Księżyca w grudniu 2025 roku nastąpi w nocy z 4 na 5 grudnia, o godzinie 00:14 (czasu środkowoeuropejskiego). Obserwacje Srebrnego Globu należy więc zaplanować na noc z czwartku na piątek. W tę grudniową noc na niebie zalśni Zimny Księżyc. Nazwa ta nawiązuje do coraz chłodniejszych dni. Inne określenia grudniowej pełni to Pełnia Długiej Nocy lub Dębowa Pełnia.

Co istotne, w nocy z 4 na 5 grudnia 2025 r. Księżyc znajdzie się w perygeum, czyli punkcie największego zbliżenia Księżyca do Ziemi. Sprawi to, że będzie on wyjątkowo jasny - o takim zjawisku mówimy Superksiężyc. To będzie trzecia i ostatnia superpełnia w 2025 r. Najlepiej Zimny Księżyc będzie widać z wysoko położonych miejsc w mało oświetlonych rejonach.

Ciekawe do obserwacji może być także zbliżenie Księżyca z Plejadami i Uranem tuż przed pełnią - 3 grudnia. Najniższą jasność Księżyc w grudniu osiągnie natomiast 19-20 grudnia, o godzinie 02:45 (konkretnie w nocy z piątku na sobotę) - znajdzie się wówczas w nowiu.

W grudniu Słońce zachodzi szybciej i noce są dłuższe, a już samo to sprawia, że często można zaobserwować tzw. spadające gwiazdy. W pewnych okresach jest ich jednak więcej. Najbardziej spektakularnie w grudniu prezentują się Geminidy związane z rozpadem planetoidy (3200) Phaethon. Rój Geminidów będzie widoczny od 4 do 17 grudnia, a maksimum przypada na 13-14 grudnia. Liczba zjawisk może wówczas sięgać nawet 120 na godzinę.

Gdzie wypatrywać Geminidów? Radiant, czyli punkt, z którego pozornie wysypują się "spadające gwiazdy" z tego roju znajduje się, jak sama nazwa wskazuje, w gwiazdozbiorze Bliźniąt (Gemini), w pobliżu jasnej gwiazdy Kastor.

Inny wart uwagi "deszcz meteorów" to Ursydy, rój związany z kometą 8P/Tuttle. Pojawi się na naszym niebie od 17 do 26 grudnia, a swoje maksimum osiągnie 22 grudnia - tu może być widocznych ok. 10 zjawisk na godzinę. Radiant Ursydów znajduje się w gwiazdozbiorze Małej Niedźwiedzicy (Ursa Minor), w pobliżu jasnej gwiazdy Kochab.

Dla wielu osób w grudniu szczególne znaczenie ma "pierwsza gwiazdka" - symboliczny moment, który rozpoczyna wigilijną kolację. Często rolę pierwszego, widocznego na niebie obiektu pełni nie gwiazda, lecz jasna planeta. W grudniu 2025 tzw. pierwsza gwiazdka może pojawić się w postaci planet Wenus czy Jowisza, albo gwiazd Wegi lub Kapelli.

Grudzień to także moment obserwacji ciekawego zjawiska, asteryzmu, czyli układu gwiazd, które poza gwiazdozbiorem tworzą też "nowy" rozpoznawalny wzór. Sześciokąt zimowy formują poszczególne gwiazdy z konstelacji Woźnicy, Wielkiego Psa, Oriona, Małego Psa, Byka i Bliźniąt. Układ gwiazd tworzący na niebie wyraźny wzór sześciokąta będzie "obramowaniem" dla trójkąta zimowego - w jego skład wchodzą trzy jasne gwiazdy: Betelgeza, Procjon i Syriusz. Oba zjawiska są charakterystyczne dla zimowego nieba półkuli północnej.

Najbliżej Ziemi kometa znajdzie się 19 grudnia 2025 roku, w odległości około 1,8 jednostki astronomicznej. To ok. 270 milionów kilometrów, a więc kometa będzie od nas prawie dwa razy dalej niż Słońce. 3I/ATLAS to międzygwiezdna kometa, trzeci (obok Oumuamua i 2I/Borisov) taki wykryty obiekt, który przylatuje spoza naszego systemu i po przelocie ponownie opuści jego granice. Kometę tę uznano za starszą niż cały Układ Słoneczny, a jej aktywność i wygląd są wciąż monitorowane, bo stanowią cenne źródło wiedzy o materii pochodzącej z innych układów planetarnych.

Choć określenie "najbliżej Ziemi" nasuwa skojarzenia z możliwością obserwacji, 3I/ATLAS nie będzie widoczna gołym okiem, zaznaczają specjaliści. Da się ją uchwycić wyłącznie na teleskopach. Najkorzystniejsze warunki obserwacyjne przewiduje się właśnie na grudzień.

Grudzień 2025 r. zapewni obserwatorom nocnego nieba ogrom atrakcji. Superpełnia, rój Geminidów i Ursydów, "pierwsza gwiazdka", łatwe do wypatrzenia gwiazdozbiory i tworzony z nich sześciokąt zimowy, a także przeloty ISS to zjawiska, które będzie widać gołym okiem. Do tego dochodzi ciekawostka w postaci najbliższego Ziemi przelotu 3I/ATLAS.

Jak wypatrywać tych zjawisk w grudniu? Najlepiej znaleźć wyżej położone miejsce o małym zanieczyszczeniu światłem. Lokalizację gwiazdozbiorów oraz innych punktów na niebie ułatwi skorzystanie z wybranej aplikacji na smartfon, dedykowanej do śledzenia nocnych zjawisk. Takie apki można znaleźć zarówno na Androida, jak i iOS.

^{Źródła: AstroLife, AstroNET, Młodzieżowe Obserwatorium Astronomiczne, NocneNiebo.}