Zacznie się 20 marca o 15:46. Od teraz Słońce będzie z nami dłużej

Równonoc wiosenna to ściśle określony moment, gdy środek tarczy Słońca przecina płaszczyznę równika niebieskiego. Wtedy Ziemia nie jest skierowana ku Słońcu ani północną, ani południową półkulą. W 2026 r. nastąpi to 20 marca o 14:46 UTC, czyli o godzinie 15:46 czasu środkowoeuropejskiego. Dokładnie w tym momencie następuje początek wiosny astronomicznej. Równonoc wiosenna nie przydarza się zatem wcale w nocy, a popołudniu.

To moment, w którym Słońce wschodzi niemal idealnie na wschodzie i zachodzi niemal idealnie na zachodzie. Tempo wydłużania dnia jest w tych dniach największe w całym roku. Nazwa "równonoc" jest umowna. Przez ugięcie światła w atmosferze i skończoną średnicę Słońca, do idealnych 12 godzin brakuje nam zwykle kilkunastu minut. Oznacza to, że dzień prawie równy nocy (tzw. equilux) zdarza się zwykle kilka dni wcześniej lub później, zależnie od szerokości geograficznej.

Wiosna astronomiczna to nie to samo, co kalendarzowa, która wypada zawsze 21 marca. Ta druga data jest całkowicie umowna i ma po prostu porządkować rok. Oba terminy się nie pokrywają, ponieważ rok kalendarzowy ma równe 365 dni (lub 366), a rok astronomiczny trwa ok. 365 dni i 6 godzin. To powoduje lekkie przesunięcia, przez które równonoc nie zawsze wypada 21 marca.

Z perspektywy mechaniki nieba równonoc to po prostu geometria. Ziemia o osi nachylonej o ~23,4° obiega Słońce, a dwa razy w roku, w marcu i wrześniu, płaszczyzna równika ziemskiego przecina się z ekliptyką, więc subsolarny punkt ląduje dokładnie na równiku. W marcu od tej chwili dzień po dniu, ścieżka Słońca na naszej półkuli wędruje coraz wyżej, aż do czerwcowego przesilenia. To fundament astronomicznej definicji pór roku.

W okolicach równonocy statystycznie rośnie aktywność geomagnetyczna i szansa na intensywne zorze polarne, także w Polsce. Jednym z wyjaśnień jest tzw. efekt Russella-McPherrona. Orientacja ziemskiego pola magnetycznego względem wiatru słonecznego sprzyja wtedy wydajniejszemu sprzęganiu i transferowi energii do magnetosfery. To nie znaczy, że każda równonoc gwarantuje widowisko, ale dane z wielu dekad pokazują sezonowe piki właśnie w marcu i we wrześniu. Jeśli więc polujesz na zorzę, w tygodniach wokół 20 marca miej oko na alerty SWPC/NOAA i wykresy Kp.

Najbardziej namacalna zmiana związana z równonocą to rytm dobowy i samopoczucie. Dni wydłużają się najszybciej w całym roku, a Słońce świeci coraz wyżej. Łatwiej nam podjąć aktywności po pracy i złapać światło dzienne potrzebne do regulacji zegara biologicznego i produkcji witaminy D.

Z astronomicznego punktu widzenia równonoc porządkuje też niebo: od tej pory coraz lepiej widać tzw. "wiosenne" gwiazdozbiory północy (Wolarz ze Spiką w Pannie czy Arktur) Z kolei na zachodzie po zachodzie Słońca częściej polujemy na wąskie sierpy młodego Księżyca. To właśnie w okolicach równonocy Słońce wschodzi i zachodzi prawie dokładnie na osiach wschód-zachód, co fotografowie wykorzystują do kadrów z idealnie wjeżdżającą tarczą słoneczną.

Ten czas w wielu kulturach był traktowany jako magiczny nowy początek. W Europie Środkowej z równonocą wiosenną łączy się krąg słowiańskich obrzędów Jarego Święta (Jare Gody). Był to wielodniowego cyklu pożegnania zimy i powitania wiosny. Najbardziej znany do dziś jest pochód z topieniem lub spaleniem Marzanny, ale w dawnym kalendarzu równie ważne były ogniska przywołujące ciepło, wiosenne porządki, obdarowywanie się kraszankami oraz wiosenne obmycia. Z czasem zamieniły się one w śmigus, który później połączył się z wielkanocnym Dyngusem.

Jedną z najdłużej żywych tradycji równonocy jest Nowruz. To perski Nowy Rok obchodzony dokładnie w chwili marcowej równonocy od ponad trzech tysięcy lat. To święto zostało wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości UNESCO i ma nawet własny dzień ONZ. Wtedy robi się wiosenne porządki i aranżuje rodzinne spotkania przy słynnym stół Haft‑Sin, na którym znadjowało się siedem symbolicznych elementów na literę "s".

W Japonii dzień równonocy (Shunbun no Hi) to święto państwowe, z tradycją odwiedzin grobów przodków i kontemplacji równowagi. W tradycjach indyjskich barwne Holi często przypada blisko równonocy. Jest afirmacją zwycięstwa światła i wiosny nad zimową ciemnością, choć wynika z innego porządku religijnego. Wspólnym mianownikiem dla tych obchodów jest zawsze odnowa i start nowego cyklu.