Spis treści:
- Od miodowej żółci do neonowego błękitu. Spektrum barw bursztynu w świetle UV
- Prawda czy podróbka? Ultrafiolet jako najprostszy tester autentyczności
Od miodowej żółci do neonowego błękitu. Spektrum barw bursztynu w świetle UV
Większość z nas kojarzy bursztyn jako kamień o miodowej, żółtej lub "koniakowej" barwie. Tymczasem pod światłem ultrafioletowym jego wygląd może zmienić się diametralnie. Dzięki fluorescencji cząsteczki materiału absorbują promieniowanie UV, a następnie niemal natychmiast emitują je z powrotem jako światło o niższej energii. W rezultacie otrzymujemy światło widzialne (np. jasne, neonowe barwy), bursztyn zaczyna delikatnie świecić.
Najbardziej charakterystyczna dla bursztynu bałtyckiego jest fluorescencja w odcieniach niebieskiego. Może mieć kolor jasnoniebieski, mlecznoniebieski i błękitny, a niekiedy wpadający w turkus lub niebiesko-zielone tony. W przypadku wielu okazów światło jest subtelne i przypomina delikatną mgiełkę rozchodzącą się wewnątrz bryłki. Z kolei w innych bursztynach efekt jest znacznie intensywniejszy i widoczny już po kilku sekundach oświetlenia.
Nie wszystkie bursztyny będą wyglądały identycznie, ponieważ fluorescencja zależy od wielu czynników. Przede wszystkim znaczenie ma skład chemiczny bursztynu. Żywica drzew nie była bowiem jednorodna. Różniła się zawartością związków organicznych, które po latach przekształceń odpowiadają za intensywność świecenia. Drugim ważnym czynnikiem jest wiek i stopień przeobrażenia żywicy. Proces fosylizacji, czyli powolnego przekształcania żywicy w bursztyn, trwał miliony lat. W jego trakcie zmieniała się struktura materiału, co również wpływa na reakcję na światło UV.
Znaczenie ma także przejrzystość kamienia. Jasne, mleczne i półprzezroczyste bursztyny często wykazują silniejszą fluorescencję niż bardzo ciemne odmiany. Nie jest to jednak regułą. Zdarzają się ciemne bursztyny świecące wyjątkowo intensywnie oraz jasne, które reagują bardzo słabo.
Ciekawostką jest fakt, że bursztyny z różnych części świata mogą wykazywać odmienne kolory fluorescencji. Bursztyn bałtycki, jak wspomnieliśmy wyżej, najczęściej świeci na niebiesko lub niebieskobiało. Z kolei bursztyn dominikański bywa znany z wyjątkowo intensywnej niebieskiej fluorescencji, która w świetle dziennym praktycznie nie jest widoczna. Inne odmiany bursztynu mogą wykazywać odcienie zielonkawe, kremowe lub żółtawe.
Prawda czy podróbka? Ultrafiolet jako najprostszy tester autentyczności
Jednym z najczęstszych powodów korzystania z lamp UV jest chęć sprawdzenia, czy bursztyn jest prawdziwy. To rozwiązanie ma wiele zalet. Jest szybkie, nie uszkadza kamienia i nie wymaga specjalistycznego sprzętu. Wystarczy nawet niewielka latarka UV, którą można kupić za kilkadziesiąt złotych.
Jak sprawdzić, czy bursztyn jest prawdziwy? Test najlepiej przeprowadzić w zaciemnionym pomieszczeniu. Po skierowaniu światła UV na bursztyn obserwujemy, czy pojawia się charakterystyczna niebieskawa fluorescencja. W przypadku naturalnego bursztynu efekt zwykle jest dobrze widoczny, choć jego intensywność może być bardzo różna.
Nie oznacza to jednocześnie, że każdy przedmiot świecący pod UV jest bursztynem. Niektóre nowoczesne tworzywa sztuczne również wykazują fluorescencję. Problem polega na tym, że ma inny charakter. Plastik potrafi świecić bardzo intensywnie, równomiernie i nienaturalnie. Zdarza się, że pojawiają się odcienie fioletowe, białe lub jaskrawo niebieskie, których naturalny bursztyn zazwyczaj nie wykazuje. Wtedy wiemy, że w ręku trzymamy coś zupełnie innego.
Jeszcze większym wyzwaniem są kopale (młodszy odpowiednik bursztynu, bardziej topliwy i miękki od oryginału) i inne żywice kopalne. Te są wykorzystywane do produkcji biżuterii. Dla osoby bez doświadczenia ich fluorescencja może przypominać bursztyn bałtycki. Podobnie zachowują się niektóre żywice syntetyczne produkowane specjalnie z myślą o imitowaniu bursztynu.
Dlatego specjaliści podkreślają, że test UV powinien być traktowany jako pierwszy etap oceny, a nie ostateczny dowód autentyczności. Ocenia się bowiem także gęstość materiału, jego twardość, wygląd powierzchni czy zapach wydzielający się podczas delikatnego ogrzewania. Ostatecznie można sprawdzić, czy bursztyn jest prawdziwy na przykład w teście igły i słonej wody.
