Zbadali fenomen dziwnych imion dla dzieci. Japonia się wyróżnia

Japońska kultura wyróżnia się na świecie za sprawą jej kolektywizmu. Ważne jest przestrzeganie norm społecznych, postępowanie, wyglądanie, a nawet nazywanie się tak, jak inni. Jednostki wyróżniające się nie są najlepiej postrzegane. Ostracyzm społeczny wywiera silną presję na jednostki już od najmłodszych lat. Choć tłumi to swobodę indywidualnej ekspresji, to tkwi w tym pewien pragmatyzm. Coraz donośniej wybrzmiewają jednak głosy, które mówią, że ta presja jest przesadna i powoduje więcej szkód niż pożytku, m.in. niszcząc zdrowie psychiczne Japończyków. To cena za "idealne" społeczeństwo.

Jedno z wyjaśnień mówi, że unifikacja tworzy przewidywalne społeczeństwo, które w warunkach częstych trzęsień ziemi jest bezpieczniejsze i może działać "jak jeden mąż". To oczywiście duże uproszczenie i czynników kulturotwórczych jest więcej. Wpływ na dzisiejszy krajobraz socjologiczny Japonii miały też choćby konfucjanizm i kodeks Bushidō, wynoszący na piedestał wartości takie jak lojalność, honor, samokontrola czy życzliwość.

Aby wtopić się w tłum, konformistyczna część japońskiego społeczeństwa nadaje swoim dzieciom pospolite imiona. Ale kraj ten nie jest skansenem całkowicie zatrzymanym w czasie (choć nadal korzysta z faksów i dyskietek). Stopniowo, m.in. pod wpływem amerykanizacji kultury, rozwijają się w nim coraz donioślejsze przejawy indywidualizmu. Dotyczy to także niepowtarzalnych imion.

Yuji Ogihara, naukowiec z Tokyo University of Science, opublikował na ten temat kilka prac. Wykazały one wyraźny wzrost unikalnych imion nadawanych w Japonii w latach 1979-2018 oraz 2004-2018, a także rosnącą zbieżność z tym, co od dawna obserwuje się w krajach dużo bardziej indywidualistycznych.

Kluczowa praca japońskiego badacza obejmuje imiona nadawane dzieciom i publikowane w biuletynach gminnych na przestrzeni 40 lat (od 1979 do 2018 roku). Badacz musiał opierać się na danych prasowych, bowiem w Japonii nie są dostępne bazy danych imion nadawanych przy urodzeniu. Jest to uzupełnienie jego poprzedniego badania obejmującego lata 2004-2018, które miało na celu sprawdzenie, czy trend indywidualizacji społecznej występował również w XX wieku. Badanie zostało przeprowadzone we współpracy z Atsuki Ito z Kyoto University.

"Wyniki pokazały, że przez ponad 40 lat [odsetek] unikalnych imion wzrósł we wszystkich badanych gminach, wskazując na wzrost dążenia do unikalności i indywidualizmu w Japonii" - wyjaśniają autorzy. Efekt obserwowano zarówno na obszarach wiejskich (Shibetsu, Kitaakita, Shinchi), jak i miejskich (Noichi, Kota, Tarui). Był on także spójny na północy i południu kraju (np. Shibetsu i Ozu).

Pewne różnice zaobserwowano natomiast w odniesieniu do płci noworodków. O ile od połowy lat 80. do końca XX wieku to chłopcom częściej nadawano unikalne imiona, o tyle odsetek dziewczynek nazywanych w ten sposób rósł w tym okresie dużo szybciej, przeganiając chłopców na początku XXI wieku lub w jego drugiej dekadzie - w zależności od gminy.

Jak można naukowo wytłumaczyć ten fenomen popularności dziwnych imion? Japoński naukowiec odnosi się do faktu, że kultura, w której żyjemy, wpływa na nasze wybory. Mówiąc językiem kulturoznawczym - jesteśmy kulturowo uwarunkowani. W kolejnym swoim badaniu Ogihara postanowił sprawdzić, czy korelacja między indywidualizmem a rzadkim występowaniem popularnych imion, zaobserwowana wcześniej w krajach zachodnich, jest uniwersalna również w innych częściach świata.

Do tej pory dowody na tę zależność pochodziły głównie z Europy, Ameryki Północnej oraz Oceanii. Aby wypełnić luki w dotychczasowej wiedzy, badacz przeanalizował dane z dwóch zupełnie innych kręgów kulturowych - Azji Wschodniej oraz Ameryki Łacińskiej, zestawiając je ze statystykami z Japonii oraz Portoryko.

Analiza danych faktycznie potwierdziła, że w społeczeństwach o wysokim poziomie indywidualizmu rodzice znacznie rzadziej decydują się na najpopularniejsze imiona z rankingów. Nawet po uwzględnieniu nowych regionów silna ujemna zależność pozostała wyraźna. Im bardziej dany kraj ceni niezależność i jednostkę, tym mniejszy jest odsetek dzieci noszących modne imiona.

"Badanie to potwierdziło, że unikalne imiona są wyznacznikiem indywidualizmu w bardziej zróżnicowanych kontekstach kulturowych" - wyjaśnił Yuji Ogihara. Innymi słowy odsetek niepowtarzalnych imion może świadczyć o tym, czy kultura danego kraju jest bardziej kolektywna czy indywidualistyczna, konformistyczna czy wolnościowa. Udowodnienie tej tezy w kontekście międzykulturowym pozwala lepiej zrozumieć, jak głęboko wartości społeczne przenikają do naszych najbardziej osobistych decyzji.

Źródła:

• Yuji Ogihara, Direct evidence of the increase in unique names in Japan: The rise of individualism, Current Research in Behavioral Sciences, Volume 2, November 2021, 100056. https://doi.org/10.1016/j.crbeha.2021.100056
• Yuji Ogihara, Atsuki Ito, Unique names increased in Japan over 40 years: Baby names published in municipality newsletters show a rise in individualism, 1979-2018, Current Research in Ecological and Social Psychology, Volume 3, 2022, 100046. https://doi.org/10.1016/j.cresp.2022.100046
• Yuji Ogihara, Popular names are given less frequently to babies in individualistic countries: Further validation of unique names as an indicator of individualism, Current Research in Behavioral Sciences, Volume 4, 2023, 100094. https://doi.org/10.1016/j.crbeha.2022.100094