1800 skanów mózgu ujawniło prawdę. Odkryto trzy odmiany ADHD
ADHD zwykle kojarzy się z nadpobudliwością i problemami z koncentracją. Nowe badanie pokazuje jednak, że za tą samą diagnozą mogą kryć się różne biologiczne mechanizmy. Analiza ponad 1800 skanów mózgu ujawniła trzy odrębne biotypy ADHD, które różnią się zarówno objawami, jak i sposobem działania sieci mózgowych.
ADHD jest jednym z najczęściej diagnozowanych zaburzeń neurorozwojowych. Choć nazwa sugeruje głównie problemy z koncentracją i nadpobudliwość, lekarze od dawna obserwują, że objawy mogą wyglądać bardzo różnie u poszczególnych osób.
Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie JAMA Psychiatry sugeruje, że za jedną diagnozą mogą kryć się co najmniej trzy różne biologiczne warianty zaburzenia. Zespół kierowany przez dr. Nanfanga Pana przeanalizował dane z badań mózgu aż 1831 uczestników. Naukowcy wykorzystali skany MRI oraz informacje kliniczne, aby sprawdzić, czy w strukturze mózgu osób z ADHD można znaleźć powtarzalne wzorce.
Wynik okazał się zaskakująco wyraźny. Analiza ujawniła trzy różne biotypy ADHD, czyli odmiany zaburzenia związane z odmiennymi wzorcami działania sieci mózgowych.
Diagnostyka od strony mózgu
Tradycyjnie ADHD diagnozuje się na podstawie objawów opisanych w klasyfikacji DSM. To system oparty na uzgodnieniach ekspertów psychiatrii. Badacze postanowili jednak odwrócić tę logikę i zacząć nie od objawów, lecz od biologii mózgu.
W tym celu wykorzystali metodę analizy tzw. sieci podobieństwa morfometrycznego. Pozwala ona badać mózg nie jako zestaw oddzielnych struktur, lecz jako sieć współpracujących regionów.
Dzięki temu podejściu naukowcy mogli sprawdzić, czy u części pacjentów powtarzają się podobne wzorce zmian w konkretnych obwodach mózgu. Dane analizowano przy pomocy modeli statystycznych oraz algorytmu klastrowania HYDRA, który pomaga wykrywać ukryte grupy w dużych zbiorach danych.
Każdy biotyp ma inne objawy
Analiza wykazała trzy wyraźne grupy pacjentów.
Pierwszy biotyp to cięższa postać ADHD o charakterze mieszanym, w której pojawiają się zarówno problemy z uwagą i nadpobudliwość, jak i trudności z regulacją emocji.
Drugi biotyp charakteryzuje się przede wszystkim impulsywnością i nadmierną aktywnością.
Trzeci natomiast dotyczy głównie problemów z koncentracją uwagi.
Co ważne, każdemu z tych wariantów odpowiadały inne zmiany w sieciach mózgowych. W pierwszym przypadku dotyczyły one obwodu obejmującego przyśrodkową korę przedczołową i gałkę bladą. W drugim pojawiały się w połączeniach między przednią częścią zakrętu obręczy a gałką bladą. W trzecim były związane z górnym zakrętem czołowym.
W stronę bardziej dopasowanego leczenia
Zdaniem autorów badania takie podejście może pomóc lepiej zrozumieć, dlaczego ADHD wygląda tak różnie u różnych osób. Zamiast traktować wszystkich pacjentów jako jedną grupę, lekarze mogliby w przyszłości dobierać metody leczenia do konkretnego profilu biologicznego mózgu.
Źródło: Medical Xpress
Publikacja: Nanfang Pan et al, Mapping ADHD Heterogeneity and Biotypes by Topological Deviations in Morphometric Similarity Networks, JAMA Psychiatry (2026). DOI: 10.1001/jamapsychiatry.2026.0001
