Co najlepiej pomaga rzucić papierosy? Nowy przegląd badań wskazał zwycięzcę

Rzucenie palenia jest dla wielu uzależnionych osób sporym wyzwaniem. Nikotyna w połączeniu z rytuałem "wychodzenia na dymka" jest bardzo silnym przyzwyczajeniem. Choć papierosy są legalne, to ich potencjał uzależniający może być silniejszy nawet niż wielu nielegalnych, dużo bardziej szkodliwych środków.

Istnieją jednak produkty zastępujące zarówno nikotynę, jak i mechanizmy sięgania po papierosa. Które z nich sprawdzają się najlepiej? To ustalił nowy przegląd badań, opracowany przez naukowców z Uniwersytetu w Oksfordzie i sfinansowany przez Cancer Research UK.

Jego autorzy przeanalizowali 14 przeglądów systematycznych i metaanaliz opublikowanych w latach 2014-2023, tworząc tzw. "przegląd przeglądów". Ma on zatem znacznie większą wartość niż pojedyncze badania, które mogą być niemiarodajne z wielu powodów. Wnioski z tej nowej publikacji są dość jednoznaczne. Wskazują one na wyższą efektywność e-papierosów z nikotyną w porównaniu z innymi dostępnymi metodami walki z nałogiem.

Analiza danych wykazała, że elektroniczne papierosy regularnie wygrywają w starciu z tradycyjną nikotynową terapią zastępczą, taką jak plastry, gumy, woreczki ("snusy") czy pastylki, a także okazują się skuteczniejsze niż samo wsparcie behawioralne oraz e-papierosy beznikotynowe.

Wcześniej nie można było z dużym przekonaniem wysnuć takiego wniosku, jako że w tym temacie sporo było analiz o niższej jakości metodologicznej. Gdy naukowcy ograniczyli się do danych zebranych w badaniach o wysokim standardzie, wyniki stały się uderzająco spójne i faworyzowały e-papierosy we wszystkich zestawieniach dotyczących długotrwałej abstynencji od tytoniu.

Mimo jasnych dowodów na skuteczność e-papierosów w rzucaniu palenia tytoniu autorzy zaznaczają, że wciąż istnieją spore luki w obecnej wiedzy medycznej. Stworzona przez nich "Mapa Dowodów i Luk" podaje, że nadal brakuje rzetelnych porównań e-papierosów z nowszymi środkami wspomagającymi rzucanie palenia, takimi jak cytyzyna (zastępująca nikotynę w popularnych tabletkach) czy beztytoniowe saszetki nikotynowe (potocznie nazywane snusami). Ponadto dane dotyczące bezpośredniego porównania z warenikliną (lekiem na receptę) są obecnie bardzo ograniczone i oparte na badaniach o wysokim ryzyku błędu.

Co dalej? Autorzy przeglądu sugerują, że kwestia długofalowego bezpieczeństwa wyrobów elektronicznych wymaga dalszych badań. Choć ogólne efekty uboczne oceniono jako porównywalne z innymi grupami, dowody dotyczące "poważnych zdarzeń niepożądanych" związanych z e-papierosami pozostają niejednoznaczne. Wynika to w dużej mierze z rzadkości występowania takich zdarzeń, co utrudnia statystyczne potwierdzenie ryzyka. O zagrożeniach związanych z e-papierosami, wliczając w to wytrącanie się toksycznych metali ciężkich z metalowych grzałek, które następnie wdychają użytkownicy, pisaliśmy już wcześniej w GeekWeeku. Trzeba jednak przyznać autorom przeglądu rację w tym, że są to dane z pojedynczych badań, które potrzebują replikacji i ujęcia metaanalitycznego.

Badacze zwracają także uwagę na silne uprzedzenie geograficzne w dostępnych danych. Większość badań pochodzi z krajów o relatywnie wysokich dochodach, co rodzi potrzebę rozszerzenia projektów badawczych na kraje o niskich i średnich dochodach, aby zapewnić globalną adekwatność tych odkryć. Ponadto nie należy mylić skuteczności z bezpieczeństwem. E-papierosy wydają się najskuteczniej chronić przed powrotem do palenia tytoniu, ale najprawdopodobniej są o wiele bardziej szkodliwe niż woreczki nikotynowe czy tabletki z cytyzyną, które uchodzą za względnie najbezpieczniejsze. Wyroby elektroniczne nadal też są silnie uzależniające. Możliwe jednak, że mogą dla wielu osób stanowić krok pośredni, ułatwiający późniejsze przejście na mniej szkodliwe alternatywy i nieuzależniające terapie zastępcze.

Choć e-papierosy z nikotyną uchodzą za najlepsze z narzędzi pomagających zerwać z tradycyjnym paleniem, to autorzy przeglądu podkreślają, że ich rola powinna być postrzegana ściśle jako narzędzie do rzucania zabójczego nałogu tytoniowego, a nie środek, po który powinny sięgać osoby niebędące jeszcze w szponach nałogu. Dalsze monitorowanie ich wpływu na zdrowie oraz uzupełnianie wskazanych luk badawczych powinno pomóc w lepszym ustaleniu ich miejsca w medycynie.

Warto przy okazji odnotować, że nowe randomizowane badanie pilotażowe na 42 uczestnikach z tego roku wykazało, że psylocybina w rzucaniu palenia jest średnio 6-krotnie skuteczniejsza w perspektywie 6-miesięcznej abstynencji niż plastry nikotynowe. Zdaniem autorów z Johns Hopkins University School of Medicine i innych ośrodków oznacza to, że warto poddać tę i podobne substancje dalszym badaniom w kontekście leczenia uzależnień, co mogłoby doprowadzić do zalegalizowania tych form terapii w krajach, które jeszcze się na to nie zdecydowały.

Źródła:

1. A. D. Wu, M. Conde, A. R. Butler et al. Electronic cigarettes for smoking cessation: An overview of systematic reviews and evidence and gap map. Addiction (2026). DOI: 10.1111/add.70388
2. J. O'Reilly. Nicotine Vapes Outperform Patches and Gum for Quitters. Neuroscience News (2026).
3. M. W. Johnson, G. P. Naudé, P. S. Hendricks et al. Psilocybin or Nicotine Patch for Smoking Cessation. A Pilot Randomized Clinical Trial. JAMA Netw Open 2026;9;(3):e260972. DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2026.0972