W skrócie
- Badanie obejmujące 3339 par matek i dzieci z USA nie wykazało związku między prenatalnym kontaktem z pestycydami fosforoorganicznymi a występowaniem cech autyzmu.
- Choć u 99 procent kobiet w ciąży wykryto ślady środków ochrony roślin, pochodzące głównie z diety, nie wpływały one negatywnie na rozwój neurologiczny ich dzieci.
- Naukowcy podkreślają, że brak związku w typowych warunkach nie oznacza pełnego bezpieczeństwa chemikaliów, a w przypadku ich wyższego stężenia ryzyko może rosnąć.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Pestycydy nie wywołują autyzmu. Badanie wykazało brak związku
Wokół źródeł autyzmu od lat narastają liczne nieudowodnione hipotezy przypisujące powstawanie zaburzeń ze spektrum czynnikom środowiskowym, w tym powszechnej chemii lub szczepionkom. Najnowsze dane naukowe obalają tezę, jakoby powszechny kontakt z popularnymi opryskami rolniczymi przekładał się na występowanie takich objawów.
Nowa analiza objęła grupę 3339 par składających się z matek i dzieci w ramach amerykańskiego programu ECHO. Badacze przeanalizowali próbki moczu pobrane od kobiet w trakcie ciąży, poszukując w nich metabolitów pestycydów fosforoorganicznych. Następnie ocenili zachowania dzieci średnio w wieku sześciu lat przy pomocy kwestionariusza mierzącego relacje społeczne. Wyniki wykazały brak statystycznie istotnych zależności.
"W tym dużym, prospektywnym badaniu kohortowym w ramach kohorty ECHO prenatalna ekspozycja na OP nie była związana z cechami podłoża autyzmu w dzieciństwie" - tłumaczą autorzy badania kierowanego przez dr Haleigh Cavalier z Columbia Mailman School of Public Health w Nowym Jorku.
Efekty obserwacji okazały się identyczne bez względu na płeć badanych maluchów, a uwzględnienie jakości diety matek nie zmieniło końcowych wniosków. Prawie 99 proc. badanych kobiet miało w organizmie wykrywalne ślady oprysków, lecz ich stężenie odpowiadało typowemu poziomowi dla ogółu populacji. Zjawisko to wynika głównie ze spożywania konwencjonalnie uprawianych warzyw i owoców.
Zobacz również:
Chemiczne opryski przenikają do żywności
Głównym źródłem kontaktu z pestycydami fosforoorganicznymi dla większości ludzi pozostaje codzienne żywienie. Przenikanie środków ochrony roślin do żywności sprawia, że ślady ich obecności są powszechnie rejestrowane u ludzi. Naukowcy zauważają przy tym, że zmiana nawyków i wybór produktów ekologicznych pozwala znacząco obniżyć stężenie tych substancji w organizmie.
Autorzy badania skupili się m.in. na metabolitach chloropiryfosu, czyli substancji używanej przy uprawie soi, kalafiorów czy drzew owocowych. Przepisy dotyczące tego środka zmieniały się dynamicznie w ostatnich latach. Unia Europejska zakazała jego sprzedaży w 2020 r., z kolei w USA decyzje urzędowe dotyczące wycofania preparatu były podważane przez sądy.
Zależność między chemią rolniczą a zdrowiem dzieci bywa odmiennie oceniana w zależności od miejsca prowadzenia analiz. Dawniejsze prace wskazywały na ryzyko utraty punktów IQ lub rozwój ADHD, a badania w rejonach rolniczych sugerowały wyższy poziom zagrożeń. Z kolei inne analizy prowadzone w Ohio czy w Holandii nie wykryły powiązań z zachowaniami autystycznymi, co sugeruje kluczową rolę poziomu i dawki oprysków.
Zobacz również:
Niska dawka pestycydów nie gwarantuje pełni bezpieczeństwa
Autorzy publikacji zaznaczają, że brak zaobserwowanych zmian w tym konkretnym badaniu nie oznacza, iż pestycydy są całkowicie obojętne dla zdrowia. Wskazują oni na potrzebę dalszych prac dotyczących sytuacji, w których ekspozycja na środki ochrony roślin jest znacznie wyższa lub występuje w połączeniu z innymi czynnikami genetycznymi.
Eksperci zwracają ponadto uwagę na konieczność dokładniejszego sprawdzania mieszanek chemicznych oraz precyzyjnego pomiaru w konkretnych tygodniach ciąży. Sugerują oni, iż przyszłe analizy powinny brać pod uwagę zawody o wysokim stopniu ekspozycji na opryski, gdzie dawki środków są nieporównywalnie wyższe niż te trafiające do organizmu wraz z jedzeniem.
"Choć odkrycia sugerują, że pestycydy fosforoorganiczne nie były głównym czynnikiem sprawczym cech związanych z autyzmem przy poziomach ekspozycji obserwowanych w naszym badaniu, nie należy tego traktować jako dowodu, że chemikalia te są bezpieczne" - wyjaśnia dr Haleigh Cavalier.
Z powodu zatrucia pestycydami rocznie umiera 11 tys. osób
Okazuje się, że blisko połowa rolników na świecie ulega każdego roku zatruciu pestycydami. Badanie zlecone przez organizację Pesticide Action Network i opublikowane na łamach czasopisma "Frontiers in Public Health" wykazuje, że rocznie dochodzi do 402-433 mln przypadków niezamierzonego, ostrego zatrucia chemią rolniczą.
Oznacza to, że przy globalnej populacji rolników szacowanej na 934 mln, problem ten dotyka około 46 proc. z nich. Najwyższą ogólny wskaźnik incydentów odnotowano w Burkina Faso, gdzie objawy zatrucia zgłosiło niemal 84 proc. pracujących w rolnictwie. Najwięcej przypadków odnotowuje się w Azji Południowej, Azji Południowo-Wschodniej i Afryce Wschodniej.
Skutki stosowania tych preparatów prowadzą co roku do zgonu około 11 tys. osób, z czego blisko 60 proc. śmiertelnych przypadków ma miejsce w Indiach. Jayakumar Chelaton z Pesticide Action Network India podkreśla, że wyniki analiz wskazują na kryzys wymagający natychmiastowych działań. Eksperci i autorzy raportu wzywają do wdrożenia zaleceń ONZ dotyczących stopniowego wycofywania najbardziej niebezpiecznych substancji. Dr Sheila Willis z brytyjskiego oddziału organizacji zaznacza, że rolnicy muszą otrzymać wsparcie w przechodzeniu na bezpieczniejsze alternatywy w celu ochrony zdrowia własnego i swoich rodzin.
Mimo licznych ostrzeżeń światowe zużycie pestycydów stale rośnie. W 2023 r. osiągnęło poziom 3,8 mln ton, co stanowi dwukrotny wzrost w porównaniu z 1990 r. Wspomniane statystyki opierają się na danych z lat 2006-2023 i dotyczą wyłącznie krótkotrwałych efektów zdrowotnych występujących zaraz po ekspozycji na chemikalia. Analiza nie uwzględnia długofalowych konsekwencji zdrowotnych ani wpływu środków chemicznych na blisko 84 mln dzieci pracujących w sektorze rolniczym.
Źródła:
- Cavalier H. M., Volk H. E., Kivumbi A. et al. Prenatal Organophosphate Exposure and Autism-Related Traits in Children. JAMA Pediatrics (2026). DOI: 10.1001/jamapediatrics.2026.3785
- ECHO. Prenatal Exposure to Organophosphate Pesticides Not Associated with Autism-Related Traits in Children in Large NIH Study. Echochildren.org (2026).
- George J. What New Research Shows About Prenatal Pesticide Exposure and Autism Traits. MedPage Today (2026).
- Boedeker W., Watts M., Clausing P., Marquez E. Worldwide unintentional acute pesticide poisonings: reassessing the occupational and non-occupational burden. Front. Public Health (2026). DOI: 10.3389/fpubh.2026.1825899
