W skrócie
- Najnowsze badania opublikowane w Nature Medicine dowodzą, że u osób z depresją proces tworzenia nowych neuronów w hipokampie ulega znacznemu spowolnieniu.
- Naukowcy przeanalizowali pół miliona komórek, odkrywając u osób z depresją nagromadzenie komórek macierzystych przy jednoczesnym braku ich dojrzewania do formy neuroblastów.
- Badanie wykazało w depresji rozregulowanie czynników transkrypcyjnych, nasilenie stanów zapalnych oraz uszkodzenia w funkcjonowaniu układów serotoninergicznego i glutamatergicznego.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Depresja blokuje tworzenie nowych neuronów w mózgu
Proces powstawania nowych komórek nerwowych (neurogenezy) u dorosłych ludzi od lat budził emocje w świecie nauki. Najnowsze analizy tkanki mózgowej pokazują, że u osób zmagających się z ciężkim zaburzeniem depresyjnym (MDD) mechanizm ten ulega wyraźnemu spowolnieniu. Badacze przyjrzeli się strukturze hipokampu, czyli rejonu odpowiadającego za pamięć i emocje, uzyskując najbardziej szczegółową mapę jego komórek w historii.
Zgromadzony materiał badawczy objął pół miliona komórek pobranych od 30 zmarłych osób. Grupa badawcza składała się z 11 pacjentów ze zdiagnozowaną depresją oraz 19 osób bez zaburzeń psychicznych. Wykorzystanie zaawansowanego sekwencjonowania RNA pozwoliło sprawdzić aktywność genetyczną w poszczególnych jądrach komórkowych i precyzyjnie określić etap dojrzałości analizowanych jednostek.
Porównanie próbek wykazało istotne różnice w strukturze tkanki. W mózgach osób cierpiących na depresję odnotowano wyższy udział komórek macierzystych i mniejszą liczbę neuroblastów, co sugeruje zahamowanie procesu ich dojrzewania. "Wyglądało to tak, jakby cała ścieżka rozwoju uległa zatrzymaniu i pozostawała w tyle" - zauważa Maura Boldrini Dupont z Columbia University w Nowym Jorku, współautorka badania, o którym artykuł ukazał się 21 sierpnia 2026 r. w "Nature Medicine".
Zobacz również:
Depresja wyzwala mechanizmy typowe dla chorób neurodegeneracyjnych
Analiza molekularna wykazała, że w przebiegu depresji dochodzi do rozregulowania sieci czynników transkrypcyjnych, zaburzeń w transporcie wewnątrzkomórkowym i nasilenia stanów zapalnych. Badacze odkryli uszkodzenia w funkcjonowaniu układu serotoninergicznego i glutamatergicznego, które bezpośrednio wpływają na plastyczność synaptyczną. Te zmiany w mózgu nakładają się na mechanizmy znane z chorób neurodegeneracyjnych oraz autoimmunologicznych.
Wśród badanych struktur mózgu szczególną uwagę zwróciła nieopisana wcześniej populacja podwzgórzowych neuronów GABA-ergicznych wytwarzających proenkefalinę. Wykazywały one silną aktywację, co może stanowić próbę kompensacji nadmiernego stresu i zaburzeń równowagi między pobudzeniem a hamowaniem w hipokampie. Odkrycie to rzuca nowe światło na relacje łączące przewlekły ból, odpowiedź na stres i obniżenie nastroju.
Równolegle zaobserwowano nieprawidłowości w ekspresji genów powiązanych z funkcjonowaniem tarczycy oraz odczynami interferonowymi. Część zidentyfikowanych wariantów genetycznych pokrywa się z czynnikami ryzyka choroby Alzheimera, stwardnienia zanikowego bocznego czy autyzmu. Otrzymane wyniki wskazują, że obniżona zdolność do generowania nowych neuronów przekłada się na problemy z tzw. separacją wzorców, czyli umiejętnością odróżniania odmiennych wspomnień.
Odkrycia w hipokampie otwierają drogę do nowych terapii
Uzyskane dane stanowią przełomowy krok w badaniach nad biologicznym podłożem zaburzeń nastroju. Połączenie sekwencjonowania pojedynczych jąder z transkryptomiką przestrzenną i proteomiką dało naukowcom wgląd w architekturę hipokampu bez zniekształceń wynikających ze stosowania leków farmakologicznych czy używek. Przedstawiony schemat pozwala precyzyjnie zlokalizować etapy, na których dochodzi do dysfunkcji.
"Praca ta jest bez wątpienia imponującym osiągnięciem i prawdziwym majstersztykiem" - ocenia Evgenia Salta z Holenderskiego Instytutu Naukowego w Amsterdamie. Nowe dane stanowią bogate źródło wiedzy dla badaczy zajmujących się neurogenezą i specjalistów z innych dziedzin medycyny.
"To ekscytujące badanie jako pierwsze pokazuje w rozdzielczości pojedynczych komórek, w którym miejscu proces ulega zaburzeniu i jakie mechanizmy molekularne biorą w tym udział" - skomentowała Amelia Eisch z University of Pennsylvania. Co dalej? Odkrycie konkretnych ścieżek podatnych na oddziaływanie leków tworzy fundament pod rozwój medycyny precyzyjnej w psychiatrii i opracowanie nowych strategii terapeutycznych.
Źródła:
- Peng M.S., Jiang J., Polizzi L. et al. Dysregulated adult hippocampal neurogenesis in major depressive disorders. Nat Med (2026). DOI: 10.1038/s41591-026-04571-8
- Lenharo M. The brain struggles to make new neurons in people with depression. Nature (2026). DOI: 10.1038/d41586-026-02661-8
