Dlaczego ludzie robią zeza? Najważniejsza jest szybka i precyzyjna diagnoza
Zezowanie to naturalny ruch oczu, który sam w sobie nie prowadzi do trwałych zmian, jeśli jest wykonywany świadomie, np. dla zabawy. Problem pojawia się wtedy, gdy zezowanie jest stałe - szczególnie u niemowląt lub w przypadku nagłych objawów u dorosłych. Odpowiednia diagnoza i szybka reakcja mogą uratować wzrok i zdrowie, ponieważ zez u dzieci najczęściej wiąże się z wadą wzroku, a u dorosłych może zapowiadać poważne schorzenia neurologiczne.
Czy zezowanie może zostać na zawsze?
"Nie rób takiej miny, bo ci zostanie" - tak mówiły nasze mamy, kiedy zezowaliśmy jako dzieciaki. Czy miały rację? Okazuje się, że nasze oczy są stworzone do ruchu, również przez skrzyżowanie spojrzenia - a zatem zezowanie nie może "zostać na zawsze", jak mówi optometrystka z Toronto, dr Meenal Agarwal.
- Kiedy zezujemy, główną rolę odgrywa mięsień prosty przyśrodkowy - tłumaczy Agarwal.
Każde oko ma jeden z tych mięśni, zlokalizowany tuż obok nosa. Używamy ich na co dzień podczas normalnego widzenia, ponieważ pomagają każdemu oku skierować się do wewnątrz, gdy patrzymy na boki. A kiedy zezujemy, napinamy oba te mięśnie, by skierować oczy ku sobie. Ekspertka zaznacza jednak, że praktyka ta nie spowoduje, że oczy będą stale zezować.
Kiedy zezowanie staje się problemem?
Istnieją różnice między celowym zezowaniem dla zabawy a mimowolnym ruchem oczu w ten sposób, który może być powodem do obaw.
Jeśli u niemowlaka oczy stale zezują albo ich skręcanie jest bardzo zauważalne i nie ustępuje w ciągu kilku pierwszych miesięcy życia, może być to sygnał do niepokoju, jak wyjaśnia Agarwal. Specjalistka radzi zabrać dziecko do lekarza. W przypadku niemowląt zez może wymagać operacji, więc wczesne rozpoczęcie leczenia często ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozwoju wzroku.
Małe dzieci, szczególnie w wieku od trzech do pięciu lat, które przychodzą na pierwsze badanie wzroku do dr Agarwal, zwykle nie zdają sobie sprawy, że cierpią na niekorygowaną dalekowzroczność - a to jest częsta przyczyna zeza.
- Jeśli nie jest ona korygowana okularami, mięśnie oka się napinają, aby nadkompensować, co może powodować zwrócenie jednego lub obu oczu do wewnątrz - mówi lekarka. - Noszenie okularów może temu zaradzić.
Mózg zmusza oczy do działania, żebyś mógł widzieć, ale kiedy założysz okulary, wszystko się uspokaja, a ty nie masz już zeza
U dorosłych nagłe zezowanie może być poważnym objawem udaru.
- Kiedy widzisz 50-letniego mężczyznę z nagłym zezem, od razu włącza się alarm - mówi Agarwal.
Po rehabilitacji zazwyczaj oko wraca do swojej normalnej pozycji - w zależności od ciężkości udaru.
- Twoje oczy są oknem do ciała - dodaje lekarka. To dlatego problemy związane z mózgiem, takie jak nowotwory czy stany zapalne w pobliżu nerwów kontrolujących ruchy gałek ocznych, także mogą prowadzić do zeza.
