Spis treści:
- Ile litrów krwi ma człowiek?
- Co ile można oddawać krew i dlaczego nie można tego robić co tydzień?
- Oddajesz krew? Przysługują ci dni wolne od pracy
Ile litrów krwi ma człowiek?
Objętość krwi najlepiej opisywać w relacji do masy i wzrostu, co praktycznie realizują wzory Nadlera stosowane w anestezjologii i hematologii. W uproszczeniu klinicznym przyjmuje się ok. 70-75 ml krwi na kilogram masy ciała u mężczyzn i ok. 60-65 ml/kg u kobiet, co przekłada się na 5,6-6,0 litra u mężczyzny ważącego 80 kg oraz 3,9-4,2 litra u kobiety o masie 65 kg. U dzieci wskaźniki są wyższe względem masy: u noworodków zakłada się 85-90 ml/kg, a u niemowląt około 80 ml/kg, co wynika z intensywnego wzrostu i odmiennych proporcji tkanek. Na poziomie populacji decyduje przede wszystkim budowa ciała: osoby wyższe i cięższe mają więcej krwi w ujęciu bezwzględnym, natomiast osoby o bardzo niskim BMI - mniej. Dla jeszcze większego ułatwienia obliczeń można zastosować przelicznik 7-8% masy ciała na objętość krwi.
Na rozpiętość wartości wpływają również czynniki fizjologiczne i środowiskowe, które modyfikują głównie stan osocza. Regularny trening wytrzymałościowy zwiększa jego ilość i może podnieść całkowitą objętość krwi o kilkanaście procent przy niezmienionej masie ciała, podczas gdy odwodnienie działa w przeciwną stronę i przejściowo zawęża pulę krążącą. Także w ciąży całkowita objętość rośnie, osiągając w trzecim trymestrze wzrost rzędu 30-50% względem stanu sprzed ciąży, co ma bezpośrednie znaczenie m.in. dla interpretacji morfologii. Z wiekiem spadek masy mięśniowej i zmiany w dystrybucji płynów mogą lekko obniżać objętość krwi, jednak zwykle nie są to wartości, które znacznie zmieniałyby sposób podejścia do pacjenta.
Zobacz również:
Co ile można oddawać krew i dlaczego nie można tego robić co tydzień?
Częstotliwość oddawania krwi w Polsce reguluje ustawa o publicznej służbie krwi z 22 sierpnia 1997 r. oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z 11 września 2017 r. określające szczegółowe warunki pobrań. Zgodnie z przepisami krew pełną można oddawać co osiem tygodni - maksymalnie sześć razy w roku w przypadku mężczyzn i cztery razy w przypadku kobiet. Standardowe pobranie obejmuje 450 ml, co stanowi około 8-10% całkowitej objętości krwi osoby dorosłej. W przypadku aferezy, czyli pobierania konkretnych składników, obowiązują inne limity: osocze można oddawać co dwa tygodnie, a zabiegi pobrania płytek krwi odbywają się w krótszych odstępach, zawsze w ramach rocznych limitów ustalanych przez centra krwiodawstwa.
Te zasady wynikają z fizjologii organizmu. Osocze uzupełnia się w ciągu 24-48 godzin, ale pełna odbudowa krwinek czerwonych i zapasów żelaza trwa znacznie dłużej. Jednorazowe oddanie wiąże się z utratą 200-250 mg żelaza, dlatego zbyt częste wizyty prowadziłoby do niedoborów i objawów anemii. Erytrocyty, czyli krwinki czerwone, żyją średnio około 120 dni, a ich produkcja wymaga odpowiedniej podaży żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego. Z tego powodu wiele centrów krwiodawstwa zaleca regularne badania poziomu ferrytyny u osób oddających krew systematycznie. Harmonogram donacji to kompromis między potrzebami szpitali a fizjologicznymi możliwościami organizmu, który ma chronić zdrowie dawców i bezpieczeństwo biorców.
Zobacz również:
Oddajesz krew? Przysługują ci dni wolne od pracy
Każdy honorowy dawca ma prawo do dwóch dni wolnych od pracy - w dniu oddania krwi i w dniu następnym - przy zachowaniu pełnego wynagrodzenia. Przepisy te obowiązują od kwietnia 2023 roku, po zmianie art. 9 ustawy o publicznej służbie krwi. Dni wolne muszą być wykorzystane bezpośrednio po donacji, co oznacza, że nie można ich przenieść na późniejszy termin. Jeśli krew zostanie oddana po godzinach pracy, pierwszy dzień wolny uznaje się za wykorzystany w tym samym dniu, a pracownik ma wolny jedynie kolejny dzień. Choć przepisy nie nakładają obowiązku wcześniejszego informowania zakładu pracy o planowanej donacji, w praktyce warto to zrobić, aby uniknąć problemów organizacyjnych. Pracodawca nie może ingerować w termin oddania krwi ani odmówić udzielenia wolnego.
Dawcy mogą liczyć również na inne świadczenia. Należy do nich zwrot kosztów dojazdu do centrum krwiodawstwa oraz posiłek regeneracyjny odpowiadający wartości kalorycznej oddanej krwi, najczęściej w formie pakietu czekolad. Istotnym wsparciem jest także ulga podatkowa - obecnie 130 zł za każdy litr, przy limicie do 6% rocznego dochodu w rozliczeniu PIT. Osoby posiadające tytuł "Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi" mogą dodatkowo korzystać z szybszych usług medycznych i farmaceutycznych, a w wielu miastach również z bezpłatnych lub ulgowych przejazdów komunikacją publiczną.
