Niemal 5 mln zgonów rocznie. Antybiotykooporność jako "cicha pandemia"

Świat obiegają informacje o wirusach o potencjale pandemicznym - takich jak choćby obecnie nipah - a uwagę opinii publicznej przyciągają też kolejne fale zachorowań na grypę i covid-19. Tymczasem obok narasta inne, nie mniej groźne zagrożenie, które dotyczy nie wirusów, lecz bakterii. To "cicha pandemia": Rosnąca oporność drobnoustrojów na antybiotyki, która stopniowo podkopuje skuteczność jednego z najważniejszych filarów współczesnej medycyny.

W samej Unii Europejskiej z powodu infekcji bakteriami opornymi na leki umiera co roku około 30-33 tysięcy osób. W ujęciu globalnym, zjawisko to przyczynia się do niemal 5 mln zgonów rocznie, zaznacza prof. biochemii André O. Hudson z Instytutu Technologii w Rochester w Stanach Zjednoczonych. Antybiotykooporność to rosnące globalne zagrożenie, które może nieść dramatyczne skutki, jeśli nie zmienimy podejścia do antybiotykoterapii. Czy katastrofa jest nieunikniona? Jak wygląda najnowsza wiedza w tym temacie?

Bakterie w naturalnym procesie ewolucji mogą zmniejszać efektywność leków stosowanych do ich eliminowania. Jednak nadużywanie antybiotyków w medycynie i rolnictwie znacznie przyspiesza tę ewolucję. Narastająca oporność bakterii utrudnia leczenie infekcji, sprawiając, że nawet rutynowe zabiegi stają się bardziej ryzykowne.

- Wyobraź sobie, że idziesz do szpitala z powodu bakteryjnego zapalenia ucha i słyszysz, jak lekarz mówi: "Nie mamy już wyboru". Może to brzmieć dramatycznie, ale oporność na antybiotyki przybliża ten scenariusz do urzeczywistnienia się u coraz większej liczby osób - mówi prof. André O. Hudson i zaznacza, że naukowcy biją na alarm, iż coś trzeba zmienić. - Jako mikrobiolog i biochemik badający oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, dostrzegam cztery główne trendy, które ukształtują sposób, w jaki my, jako społeczeństwo, będziemy stawiać czoła oporności na antybiotyki w nadchodzącej dekadzie.

Cztery najważniejsze kierunki działania, które mogą zmienić walkę z opornością bakterii na antybiotyki, to według eksperta szybsza diagnostyka, wyjście poza tradycyjne leczenie, szersze pojmowanie problemu i dostępność nowych leków.

Czego dotyczą te trendy w szerszym ujęciu? Nowe metody i technologie, m.in. mikrofluidyka, sekwencjonowanie genomowe, AI - pozwalają diagnozować bakterie w kilka godzin, a nie dni. Dzięki temu lekarze będą częściej stosować antybiotyki dobrze dopasowane do bakterii, zamiast tych o szerokim działaniu, które przyczyniają się do odporności. Ponadto dochodzą nowe drogi leczenia, np. terapie mikrobiomowe czy fagoterapia - metoda leczenia zakażeń bakteryjnych (szczególnie lekoopornych) z wykorzystaniem wirusów: bakteriofagów.

Ekspert zwraca też uwagę na konieczność zmiany podejścia do problemu - jest on nie tylko medyczny, ale i ekologiczny oraz społeczny. To sprawia, że potrzebne są nowe wytyczne łączące mikrobiologię, ekologię, rolnictwo i zdrowie publiczne. Na końcu jest polityka i finansowanie nowych leków. Potrzebne są kroki, które pobudzą opracowywanie nowych antybiotyków, bez narażania na straty badaczy i firm pracujących nad lekami.

Przyszłość nie jest więc przesądzona, podkreśla prof. André O. Hudson: Trwa rozwój szybszych testów, nowych terapii, ekosystemowych strategii i reform politycznych. Kluczowe dla zażegnania tej cichej pandemii pozostaje więc tylko to, czy ludzkość zdąży wdrożyć te innowacje, nim oporność stanie się nieodwracalna.

^{Źródła: National Library od Medicine, Stacje sanitarno-epidemiologiczne gov.pl, The Conversation, WHO}