W skrócie
- Suzetrygina to nowy lek przeciwbólowy blokujący kanały sodowe Nav1.8, zaprojektowany jako bezpieczna i nieuzależniająca alternatywa dla powszechnie stosowanych opioidów.
- Badania wykazały ograniczenia w skuteczności tej metody, ponieważ nawet 40 procent neuronów czuciowych wykazuje oporność na blokowanie kanałów Nav1.8 niezależnie od dawki leku.
- Aby zwiększyć skuteczność terapeutyczną, naukowcy pracują obecnie nad lekami uderzającymi jednocześnie w dwa cele, którymi są kanały sodowe Nav1.7 oraz Nav1.8.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Suzetrygina zakończy kryzys opioidowy w USA?
Szukając bezpieczniejszych alternatyw dla uzależniających leków opioidowych, które w ostatniej dekadzie doprowadziły do setek tysięcy zgonów z powodu przedawkowania w Stanach Zjednoczonych (przez co mówi się o kryzysie opioidowym, rozprzestrzeniającym się także na inne kraje), medycyna zwróciła uwagę na nową grupę preparatów. Przedstawicielom środowiska medycznego od lat brakowało środków, które działałyby równie skutecznie jak hydrokodon czy oksykodon, ale nie niosły ze sobą wysokiego ryzyka uzależnienia.
Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła na początku 2025 r. suzetryginę - pierwszy lek z nowej klasy, mający zapewniać ulgę w bólu zbliżoną do opioidów bez ich groźnych skutków ubocznych. Suzetrygina to małocząsteczkowy, nieopioidowy lek przeciwbólowy bez potencjału uzależniającego. Działa selektywnie na obwodowy układ nerwowy, blokując kanały Nav1.8 znajdujące się głównie w neuronach czuciowych (nocyceptywnych) zwojów korzeni grzbietowych. Dzięki temu hamuje sygnały bólowe, zanim zdołają dotrzeć do do ośrodkowego układu nerwowego.
Pierwsze wyniki wywołały spore nadzieje, jednak dalsze prace nad ulepszeniem tej grupy środków - znanych jako inhibitory Nav1.8 - nie przyniosły mocniejszych efektów. Leki te działają poprzez blokowanie kanałów sodowych w neuronach czuciowych, co hamuje ich aktywność. Suzetrygina wykazuje umiarkowane działanie w łagodzeniu ostrego bólu, a próby stworzenia skuteczniejszych cząsteczek natrafiły na pewne bariery.
Zobacz również:
Nowa klasa leków przeciwbólowych w cieniu opioidów
U podstaw nowej klasy leków leżą badania genetyczne z końca lat 90. XX wieku. Dotyczyły one pacjentów z rzadkimi zespołami bólowymi, u których mutacje wywoływały nadpobudliwość obwodowych neuronów czuciowych. Przesyłanie sygnałów do mózgu wiązało się z działaniem dwóch białek: Nav1.7 oraz Nav1.8. Wybiórcze zablokowanie tych kanałów okazało się bardziej precyzyjne niż użycie lidokainy, która działa zbyt szeroko i podana ogólnoustrojowo wykazuje właściwości toksyczne.
Badania kliniczne wykazały, że skuteczniejszym celem terapeutycznym jest Nav1.8. Suzetrygina uzyskała rejestrację po próbach klinicznych oceniających ból po zabiegach usunięcia haluksa oraz plastyki brzucha, zmniejszając dolegliwości w stopniu porównywalnym do połączenia hydrokodonu z paracetamolem.
W pierwszej połowie 2026 r. w USA wypisano prawie milion recept na suzetryginę, jednak wiedza o jej skuteczności poza procedurami chirurgicznymi jest wciąż ograniczona. Standardowe testy rejestracyjne opierają się na krótkotrwałym bólu pooperacyjnym.
"Operacje haluksów czy plastyka brzucha nie są wielkimi potrzebami społecznymi. Wielką potrzebą społeczną jest ból przewlekły. Pytanie, czy potrafimy wykonać ten skok" - mówi prof. Stephen Waxman, neuronaukowiec z Yale University.
Trwają już testy suzetryginy u osób z neuropatią cukrzycową, a lek bywa przepisywany off-label w różnych stanach bólowych. Jednocześnie próby kliniczne w leczeniu rwy kulszowej nie wykazały przewagi preparatu nad placebo. Z kolei w Hospital for Special Surgery trwają badania nad zastosowaniem analgetyku przy operacjach wymiany stawu biodrowego, by sprawdzić, czy podanie go przed zabiegiem zmniejsza zapotrzebowanie na opioidy po wybudzeniu z narkozy.
Inhibitory Nav1.8 napotykają na biologiczne ograniczenia
Próby stworzenia silniejszych inhibitorów Nav1.8 jak dotąd nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Inny lek z tej grupy opracowywany przez firmę Vertex nie zmniejszył istotnie bólu w porównaniu z placebo, a cząsteczka stworzona przez Latigo Biotherapeutics wykazała skuteczność jedynie na poziomie zbliżonym do suzetryginy.
Przyczynę tego stanu rzeczy wyjaśniły niezależne badania zespołów prof. Stephena Waxmana oraz prof. Bruce'a Beana z Harvard Medical School. Okazało się, że część neuronów czuciowych w zwojach korzeni grzbietowych, czyli strukturach obwodowego układu nerwowego, które przekazują bodźce czuciowe do ośrodkowego układu nerwowego (DRG), jest oporna na blokowanie kanałów Nav1.8 niezależnie od zastosowanej dawki leku. Problem ten dotyczy nawet do 40 proc. neuronów DRG.
"Prawie każdy, z kim rozmawiasz, ma przyjaciela albo członka rodziny dotkniętego kryzysem opioidowym. Dotychczasowe dane nie przekonują mnie jednak, że którykolwiek z blokerów kanału sodowego, które widziałem, jest lepszy niż ibuprofen, naproksen czy acetaminofen stosowane w połączeniu" - twierdzi dr Paul Desjardins, niezależny farmakolog i konsultant.
Samo badanie opublikowane przez naukowców wykazało, że połowa badanych neuronów DRG słabo reaguje na modyfikację przewodności Nav1.8, a u części komórek nadpobudliwych nie udaje się w ten sposób wyciszyć aktywności. Autorzy publikacji wskazują, że choć hamowanie tego kanału łagodzi ból, to pełny efekt terapeutyczny może wymagać jednoczesnego celowania w inne struktury.
Co dalej? Wobec ograniczeń pojedynczych blokerów część badaczy wskazuje na konieczność jednoczesnego hamowania kilku typów kanałów. Obecnie w fazie badań klinicznych znajduje się co najmniej kilka substancji celujących w Nav1.7 lub Nav1.8, a trzy projekty testują łączenie tych mechanizmów. Jednym z nich jest preparat firmy Dogwood Therapeutics wykorzystujący oczyszczoną formę tetrodotoksyny.
"Neurony przewodzące ból wykazują silną ekspresję kanałów sodowych Nav1.7 obok Nav1.8, zatem oczywistą strategią jest próba zablokowania obu naraz" - ocenia prof. Bruce Bean.
Źródła:
- Smith J. E. Can a new, safer class of pain drugs ever rival opioids? Science (2026). DOI: 10.1126/science.zp3o2vs
- Vasylyev D. V., Zhao P., Schulman B. R., Waxman S. G. Nav1.8: Intrinsic limits on the functional effect of abrogation in DRG neurons. PNAS (2025). DOI: 10.1073/pnas.2507342122
