Ozempic może leczyć z uzależnień od substancji. Co pokazały badania?

Leki, o których obecnie mówi cały świat w kontekście odchudzania, nie powstały z myślą o estetyce czy walce z nadwagą. Ich historia ma korzenie w diabetologii, gdzie służyły jako nowoczesne narzędzie do stabilizacji poziomu cukru we krwi. Osoby przyjmujące semaglutyd, dostępny w "magicznych" lekach takich jak Ozempic i Wegovy, chudły jednak znacznie szybciej i skuteczniej niż pacjenci stosujący inne terapie.

Okazało się, że wpływ leku na organizm wykracza daleko poza samą trzustkę. Powstrzymuje on apetyt, "oszukując" mózg, przez co pacjent czuje się najedzony. To nie jedyny "skutek uboczny" agonistów receptora GLP-1. Najnowsze badanie opublikowane w prestiżowym czasopiśmie "The BMJ" i komentowane zarówno przez "Nature", jak i "Science" znalazło jeszcze jedno zastosowanie - leczenie uzależnień.

Chodzi tu oczywiście nie tylko o uzależnienie od jedzenia, ale także od alkoholu i narkotyków. Badanie wykazało, że osoby przyjmujące wspomniane leki są znacznie mniej narażone na rozwój nowych zaburzeń związanych z używaniem substancji (ang. substance use disorders - SUD), a w przypadku osób już uzależnionych - rzadziej doświadczają tragicznych skutków nałogu. Zarówno skala, jak i efekty badania są zdumiewające.

Omawiane tu badanie kohortowe zostało przeprowadzone na imponującą skalę, obejmując grupę ponad 600 tys. pacjentów z bazy Departamentu Spraw Weteranów USA, z których większość stanowili mężczyźni w średnim wieku 65 lat. Naukowcy porównali osoby leczone agonistami GLP-1 z pacjentami przyjmującymi inhibitory SGLT-2, czyli inną klasę leków przeciwcukrzycowych działającą głównie w nerkach. Wyniki okazały się spójne dla wielu różnych substancji: u osób stosujących GLP-1 ryzyko rozwoju nowego uzależnienia od alkoholu było o 18% niższe, od opioidów - o 25%, od nikotyny - o 20%, od kokainy - o 20%, a od marihuany - o 18%.

"Zdaje się to działać w przypadku różnych substancji. W naszym arsenale nie ma obecnie niczego podobnego, co mogłoby leczyć tak szeroki zakres SUDs. Zamiast tego skupiamy się na celowaniu w uzależnienie od jednej substancji na raz" - skomentował główny autor badania, epidemiolog Ziyad Al-Aly z Veterans Affairs St. Louis Health Care System. Sugeruje to, że leki na otyłość mogą być skuteczne w leczeniu politoksykomanii, czyli jednoczesnego uzależnienia od wielu substancji psychoaktywnych.

Poprawę zaobserwowano też w grupie osób, które wcześniej zmagały się z uzależnieniami. Stosowanie leków typu GLP-1 powiązano z redukcją ryzyka zgonu z powodu nadużywania substancji aż o połowę. Ponadto pacjenci ci o 40% rzadziej trafiali na oddziały ratunkowe z powodu przedawkowania, a liczba hospitalizacji związanych z narkotykami czy alkoholem spadła o 25%. Pacjenci mieli również o 25% mniej myśli i prób samobójczych.

Jak to w ogóle możliwe? Zdaniem ekspertów tak szerokie spektrum działania sugeruje, iż leki te wpływają na wspólny mechanizm w mózgu, najpewniej na układ nagrody sterowany przez dopaminę, który odpowiada za przymus sięgania po używki. Układ ten pracuje w zaburzony sposób nie tylko w alkoholizmie, nikotynizmie czy kokainizmie, ale także w zaburzeniach odżywiania, takich jak kompulsywne objadanie się.

Wyniki prezentują się naprawdę obiecująco i bardzo możliwe, że preparaty takie jak Ozempic i Wegovy posłużą w leczeniu jednocześnie otyłości i uzależnienia od substancji. Trzeba jednak zauważyć, że te nowe dane pochodzą z badania obserwacyjnego, a nie badań klinicznych zgodnych ze złotym standardem, które z dużo większą dokładnością potrafią określić skuteczność i bezpieczeństwo danej terapii.

Co prawda mechanizm działania agonistów receptora GLP-1 w mózgu wydaje się logiczny, ale dotychczasowe wyniki randomizowanych badań kontrolnych są mieszane. Jedno z nich potwierdziło spadek spożycia alkoholu po semaglutydzie, inne zaś nie wykazało istotnego efektu. Tak czy inaczej potencjał tych leków jest ogromny, a lekarze pierwszego kontaktu są już oswojeni z ich przepisywaniem. Mogliby oni pomóc w dotarciu do pacjentów z nałogami, którzy rzadko korzystają ze specjalistycznego leczenia odwykowego.

Wprowadzenie leków przeciwcukrzycowych do terapii uzależnień mogłoby również pomóc w przełamaniu społecznej stygmatyzacji osób dotkniętych nałogiem. Jak zauważa badaczka Carolina Haass-Koffler z Brown University, "[używane już] metody leczenia cukrzycy są znacznie bardziej akceptowane w naszym społeczeństwie. Taka jest rzeczywistość".

Na ten moment lekarze odradzają jednak stosowanie tych leków wyłącznie w celu walki z nałogiem. Co dalej? Naukowcy będą starali się znaleźć odpowiedź na pytanie, czy te "magiczne" tabletki i zastrzyki na otyłość staną się standardem także w terapii uzależnień. Odpowiedzi te powinny przynieść wyniki kilku trwających właśnie badań klinicznych, które zostaną opublikowane w najbliższych miesiącach.

Źródła:

1. Cai M., Choi T., Xie Y., Al-Aly Z. Glucagon-like peptide-1 receptor agonists and risk of substance use disorders among US veterans with type 2 diabetes: cohort study. BMJ 2026; 392:e086886 doi:10.1136/bmj-2025-086886
2. Smith J. E. GLP-1 drugs linked to lower addiction rates in large study of veterans. Science (2026). doi: 10.1126/science.z9tods6
3. Lenharo M. Do obesity drugs treat addiction? Huge study hints at their promise. Nature (2026). doi: 10.1038/d41586-026-00734-2