Ozempic nie rozpuszcza kości ani mięśni. Z małego badania powstał wielki mit

Współczesna medycyna rzadko oferuje rozwiązania pozbawione jakichkolwiek kosztów. Praktycznie nie spotyka się leków bez potencjalnych skutków ubocznych. Wyjątku nie stanowią również popularne leki na odchudzanie z grupy agonistów GLP-1, takie jak semaglutyd. Choć stały się one światowym hitem, w mediach społecznościowych i na portalach tabloidowych szerzą się alarmujące doniesienia, które malują obraz preparatów takich jak Ozempic czy Wegovy jako niemal toksycznych dla organizmu.

Internetowe mity są często ilustrowane pochodzącą z innego źródła, niepowiązaną z tym badaniem fotografią przedstawiającą kość w zaawansowanym stadium osteoporozy, z dużymi otworami i ubytkami w tkance kostnej, przypominającą gąbkę. Ta manipulacja ma sugerować, że preparaty na odchudzanie w taki właśnie sposób niszczą kości. Jak to jednak zwykle bywa, rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona i wymaga odejścia od sensacyjnych nagłówków i przyjrzenia się dowodom.

Najpierw jednak warto sprawdzić, co jest źródłem tej dezinformacji. Podstawą tych obaw stało się wstępne badanie zaprezentowane na zjeździe amerykańskich ortopedów, które sugerowało powiązanie stosowania GLP-1 z wyższym odsetkiem osteoporozy i osteomalacji. Badanie to nie przeszło jeszcze pełnego procesu recenzji naukowej (standardowej praktyki oceniającej rzetelność badania przed publikacją wyników w periodyku naukowym), a odnotowane w nim przypadki schorzeń układu kostnego były rzadkie, dotykające jedynie niewielki procent pacjentów, a więc niereprezentatywne.

Doszło zatem do wyciągnięcia dalece idących wniosków ze szczątkowych danych i stworzenia na tej podstawie rozległej narracji, co jest typowym działaniem dezinformacyjnym. Błędem jest generalizacja (uogólnianie) wyników pojedynczego badania na małej próbie, które nie przeszło recenzji ani replikacji. A nawet po spełnieniu tych wymogów ekstrapolacja rzadkich przypadków na ogół pacjentów i tworzenie absolutnej reguły byłoby sporym nadużyciem.

Sensacyjnym doniesieniom zarzucić też można mylenie współwystępowania ze związkiem przyczynowo-skutkowym. Zgodnie z zasadą "korelacja nie oznacza przyczynowości" pochopnym wnioskiem jest, że przyjmowanie semaglutydu niszczy kości. Skąd zatem te uszkodzenia zaprezentowane przez ortopedów?

Zdaniem części ekspertów osłabienie kości u niewielkiego odsetka pacjentów może wynikać nie tyle z bezpośredniego działania leku (nie ma na to jednoznacznych dowodów), lecz z samej utraty wagi, co jest zjawiskiem naturalnym przy szybkim chudnięciu niezależnie od tego, czy osoba przyjmowała Ozempic, czy jedynie pozostawała w deficycie kalorycznym bez wspomagania się środkami farmaceutycznymi. Nie można więc za to obwiniać leków.

Zamiast rezygnować z terapii farmakologicznej w leczeniu otyłości, badacze sugerują raczej monitorowanie stanu zdrowia i proste działania profilaktyczne, takie jak suplementacja witaminy D i wapnia oraz trening siłowy.

Podobnie rzecz ma się z obawami dotyczącymi zaniku mięśni (sarkopenii). Choć utrata beztłuszczowej masy ciała towarzyszy każdej metodzie odchudzania, nie ma solidnych dowodów na to, że syntetyczne analogi GLP-1 robią to w sposób nadmiarowy. Negatywne skutki redukcji masy mięśniowej można łagodzić odpowiednią dietą wysokobiałkową i treningiem siłowym. Nie jest to zresztą żadna wiedza tajemna. Osoby trenujące na siłowni w okresie redukcji tkanki tłuszczowej także stosują szereg sprawdzonych praktyk, by zapobiec równoczesnej utracie mięśni.

W tabloidowej narracji szerzy się także mit o negatywnym wpływie na zdrowie psychiczne i rzekomych skłonnościach samobójczych. Mimo początkowych obaw agencji zdrowia szczegółowe dochodzenia nie potwierdziły tych doniesień. Nie tylko nie udało się zaobserwować takiego związku, ale i odkryto przeciwną korelację - najnowsze dane sugerują, że stosowanie semaglutydu może wiązać się z mniejszym ryzykiem nasilenia depresji czy lęku. Wykazano także potencjał tych środków w walce z uzależnieniami od substancji oraz zapobiegający powstawaniu uzależnień, o czym niedawno informowaliśmy w Interii GeekWeek.

Nauka obaliła mity chętnie powtarzane przez osoby cechujące się satysfakcjonizmem, czyli postawą intelektualną będącej przejawem poznawczej niedojrzałości, w której odbiorca zadowala się wiedzą ogólną i bardzo uproszczoną, przyjmowaną często bezkrytycznie, co prowadzi m.in. do generalizacji i wyciągania pochopnych wniosków

W dalszej perspektywie prowadzi to także do podejmowania wyborów związanych ze zdrowiem własnym i innych osób w oparciu o niepełne lub częściowo fałszywe dane. Problem nie dotyczy więc jedynie tego, co kto myśli, ale ma często bardzo poważne implikacje w realnym świecie. Niestety, jest to jednak częsta postawa w tzw. społeczeństwie informacyjnym, którego członkowie nie chcą lub nie mają czasu na dogłębne zapoznawanie się z danymi problemami lub ich złożoność ich przerasta, a media brukowe chętnie to wykorzystują, celowo udostępniając dezinformację.

Może jednak być tak, że osoby powielające fake newsy robią to nieświadomie, naprawdę wierząc w pobieżne dane i dopowiadając sobie resztę niczym w zabawie w "głuchy telefon". Wówczas mówimy o tzw. misinformacji (kwestią jest intencja - gdy nie ma złego zamiaru i świadomości błędu, nie mówimy o dezinformacji). Część tych odbiorców nawet w obliczu dowodów obalających ich przekonania będzie jednak przy nich obstawać. Niektórzy nawet nie zechcą spojrzeć na te dowody, a inni nie rozpoznają prawidłowo ich wagi - często stawiając je niżej niż opinie osób, które uznały za ekspertów, nawet jeśli eksperci ci nie podpierają się wysokiej jakości badaniami. Warto przypomnieć, że w nauce liczą się dowody, a nie autorytet osoby, która wygłasza tezy, o czym wcześniej pisaliśmy w GeekWeeku. Dlatego tak ważny jest fact-checking i debunkowanie mitów.

Czy wobec tego leki GLP-1 są wolne od wad? Bynajmniej. Dość częstym skutkiem ubocznym są dolegliwości żołądkowo-jelitowe, a naukowcy badają także rzadsze powikłania, jak choćby specyficzne schorzenia wzroku. Nie jest to jednak wyjątkiem. Każda skuteczna interwencja medyczna niesie ze sobą ryzyko skutków ubocznych, podobnie jak nawet prosta aktywność fizyczna może prowadzić do kontuzji. A jednak jest ona zalecana. Paradoksalnie unikanie ruchu z obawy przed ryzykiem urazów może doprowadzić do znacznie poważniejszych schorzeń.

Kluczowe jest jednak to, że dla osób zmagających się z cukrzycą typu 2 czy otyłością, korzyści płynące z terapii na ten moment zdecydowanie przeważają nad potencjalnym ryzykiem. Rzetelna ocena faktów, czytanie artykułów naukowych (a nie tylko ich opracowań i komentarzy do nich) oraz konsultacja z lekarzem są najlepszą drogą do podjęcia świadomej decyzji, której nie powinny zakłócać sensacyjne memy o rozpuszczających się kościach.