W skrócie
- Badanie w The Lancet Infectious Diseases sugeruje, że Paxlovid przyjmowany przez 5 dni może zmniejszyć ryzyko wystąpienia objawów długiego COVID o 40 proc.
- Metformina, stosowana w leczeniu cukrzycy, obniżyła o połowę ryzyko wystawienia przez lekarza diagnozy długiego COVID po 6 miesiącach od zakażenia SARS-CoV-2.
- W środowisku medycznym trwa dyskusja nad wynikami badań, ponieważ część ekspertów wskazuje na ograniczenia metodologiczne i wstrzymuje się z zaleceniami.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Co to jest długi COVID i jakie są jego objawy?
Coraz więcej dowodów naukowych wskazuje na to, że lek na cukrzycę oraz preparat stosowany w leczeniu łagodnego do umiarkowanego COVID-19 mogą zapobiegać przekształceniu się ostrej infekcji w długi COVID dotykający miliony ludzi na całym świecie. Jest to przewlekły stan chorobowy rozwijający się po zakażeniu wirusem SARS-CoV-2, który utrzymuje się przez co najmniej 3 miesiące.
Objawy długiego COVID-u mają bardzo zróżnicowany charakter - od łagodnych po ciężkie, mogące prowadzić do niepełnosprawności - i obejmują m.in. dolegliwości przypominające zespół przewlekłego zmęczenia. Mogą też wystąpić duszności i zaburzenia poznawcze. Symptomy mogą pojawiać się, ustępować i nawracać na przestrzeni miesięcy, a nawet lat. Co istotne, ryzyko wystąpienia tej dolegliwości istnieje przy każdym kolejnym zakażeniu koronawirusem, a na jej rozwój bardziej narażone są kobiety, osoby pochodzenia hiszpańskiego i latynoskiego, pacjenci po ciężkim przebiegu infekcji, osoby nieszczepione i obciążone chorobami współistniejącymi.
Diagnostyka długiego COVID-u stanowi spore wyzwanie medyczne, bowiem nie istnieje żaden dedykowany test laboratoryjny, który mógłby jednoznacznie potwierdzić to rozpoznanie, a rutynowe badania krwi, RTG czy EKG często dają prawidłowe wyniki. Do postawienia diagnozy nie jest wymagany nawet wcześniejszy pozytywny test na obecność koronawirusa. Lekarze opierają się głównie na historii zdrowotnej pacjenta, wywiadzie dotyczącym objawów i badaniu fizykalnym. Z powodu braku jednoznacznych markerów dolegliwości te bywają niezrozumiane przez część personelu medycznego, co nierzadko opóźnia wdrożenie odpowiedniej opieki i spersonalizowanego planu leczenia.
Eksperci ds. zdrowia publicznego z amerykańskiego CDC tłumaczą, że najlepszą metodą ochrony przed długim COVID jest zapobieganie samej infekcji oraz jej ciężkiemu przebiegowi. Zaleca się dbanie o aktualne szczepienia, przestrzeganie zasad higieny, dbanie o czystość powietrza w pomieszczeniach, a w przypadku wystąpienia objawów - szybki kontakt z lekarzem i podjęcie leczenia. Choć liczba nowych przypadków jest mniejsza niż w początkowych fazach pandemii, problem ten wciąż dotyka miliony ludzi, dlatego naukowcy prowadzą intensywne badania nad długofalowymi skutkami choroby i wspierają lekarzy w zapewnianiu pacjentom lepszej jakości życia.
Zobacz również:
Paxlovid zmniejsza ryzyko objawów długiego COVID-19 o 40 proc.
Dotychczasowe badania obserwacyjne sugerowały, że lek antywirusowy Paxlovid i metformina mogą zmniejszać ryzyko wystąpienia niektórych objawów długiego COVID, jednak dopiero niedawno poddano je testom klinicznym z grupą kontrolną otrzymującą placebo. W badaniu dotyczącym Paxlovidu, opublikowanym 16 lipca 2026 r. w czasopiśmie "The Lancet Infectious Diseases", wzięło udział 144 pacjentów z SARS-CoV-2.
Badanie wykazało, że podawanie Paxlovidu (nirmatrelwir z rytonawirem) przez 5 dni zredukowało ryzyko długiego COVID po 3 miesiącach o 40 proc. w porównaniu z placebo. Badanie zostało jednak zakończone przedwcześnie z powodu niewystarczającej rekrutacji, co skłoniło autorów do zaznaczenia, że ograniczona próba uniemożliwia wyciągnięcie ostatecznych wniosków. Co więcej, przeciwwskazaniem do stosowania leku u pacjentów mogą być poważne interakcje, np. z lekami immunosupresyjnymi.
Eksperci entuzjastycznie oceniają metodologię i potencjał terapeutyczny tego leku. "Jeśli zmniejszy się obciążenie wirusowe podczas tych pierwszych, krytycznych kilku tygodni ostrej infekcji, można zmniejszyć długoterminową umieralność z powodu zakażenia" - skomentował Timothy Henrich z University of California w San Francisco.
Kontrowersje wokół definicji i odsetka zachorowań
Mimo obiecujących wyników część środowiska medycznego zachowuje sceptycyzm. Krytyka dotyczy m.in. przyjętej we wspomnianym badaniu definicji długiego COVID, opartej na deklaracjach samych pacjentów. W grupie kontrolnej aż 43 proc. uczestników zgłosiło objawy (zmęczenie, duszność lub problemy z pamięcią i koncentracją), podczas gdy w grupie przyjmującej Paxlovid było to 26 proc. Lekarze zwracają uwagę, że tak wysoki odsetek nie odpowiada rzeczywistej skali zjawiska w populacji.
Walid Gellad, lekarz chorób wewnętrznych z University of Pittsburgh, wskazuje, że we wcześniejszych analizach objawy długiego COVID zgłaszało jedynie 8 proc. osób z grupy placebo. "Nie rekomendowałbym Paxlovidu, by zapobiegać długiemu COVID-owi. Nie sądzę, że dowody są wystarczające na tym etapie" - mówi. Współautorka badania, Nina Langeland z Uniwersytetu w Bergen, wyjaśnia jednak, że wysokie statystyki wynikają ze szczegółowego wywiadu lekarskiego. Uczestników pytano o konkretne dolegliwości, co skłaniało ich do zgłaszania nawet bardzo łagodnych objawów.
Metformina istotnie zmniejsza ryzyko diagnozy lekarskiej
Drugie badanie, opublikowane 4 czerwca 2026 r. w "Clinical Infectious Diseases", objęło 2983 osoby i dotyczyło zastosowania metforminy przez 14 dni u dorosłych z łagodnym lub umiarkowanym COVID-19. Jest ona powszechnie stosowana jako podstawowy lek na cukrzycę typu 2 oraz insulinooporność.
Choć to badanie nie osiągnęło swojego głównego celu, jakim było istotne zmniejszenie samoistnie zgłaszanych przez pacjentów objawów po 180 dniach, to przyniosło istotny rezultat drugorzędny. Po 6 miesiącach od zakażenia metformina zmniejszyła ryzyko oficjalnego zdiagnozowania długiego COVID przez lekarza o około połowę. Diagnozę taką usłyszało 0,7 proc. osób przyjmujących lek - w porównaniu z 1,4 proc. w grupie placebo.
Dla wielu praktykujących lekarzy to wystarczający argument za rozważeniem terapii. Wesley Ely, pulmonolog z Vanderbilt University, zamierza informować pacjentów o tej opcji. "Jeśli są sposoby na zmniejszenie ryzyka rozwoju długiego COVID, trzeba przedstawić je pacjentom, by mogli sami podjąć decyzję" - powiedział. Jak dodaje główna autorka tego badania, Carolyn Bramante z University of Minnesota, "przeprowadzono już na tyle dużo badań, że trudno jest usprawiedliwić nieinformowanie pacjentów o metforminie".
Co dalej? Wygląda na to, że choć oba leki otwierają nowe możliwości w walce z powikłaniami po SARS-CoV-2, dyskusja nad ich powszechnym wdrażaniem dopiero się rozpoczyna. Możliwe, że nowe dane skłonią ekspertów do osiągnięcia konsensusu.
Źródła:
- Oppegaard O., Blomberg B., Cox R. et al. Nirmatrelvir for acute COVID-19 to prevent long COVID (PANORAMIC Norway): a double-blind, randomised, placebo-controlled trial. The Lancet Infectious Diseases (2026). DOI: 10.1016/S1473-3099(26)00244-6
- Bramante C. T., Stewart T. G., Boulware D. R. et al. Metformin on the Presence of COVID-19 Symptoms 6 Months After Infection: The ACTIV-6 Randomized Clinical Trial. Clinical Infectious Diseases (2026). DOI: 10.1093/cid/ciag335
- Chen E. Can long COVID be prevented? Two drugs finally show promise. Nature (2026). DOI: 10.1038/d41586-026-02341-7
