Rak u osób przed 50. rokiem życia. Nadwaga i otyłość to tylko część problemu
Naukowcy przeprowadzili szeroko zakrojone badanie, które ujawniło wzrost zachorowalności na raka wśród osób poniżej 50. roku życia. Eksperci przeanalizowali dane z rejestrów nowotworowych z lat 2001-2019 oraz krajowe sondaże zdrowotne, by sprawdzić, czy zmiany w behawioralnych czynnikach ryzyka mogą wyjaśnić tę tendencję. Okazało się, że jej głównymi korelatami są nadwaga i otyłość, natomiast inne tradycyjne czynniki wydają się nie mieć bezpośredniego związku z rosnącymi statystykami w tej grupie wiekowej. Z drugiej strony sama nadmierna masa ciała nie tłumaczy niepokojącego trendu.
W skrócie
- Wzrost zachorowań na raka wśród osób poniżej 50. roku życia powiązano głównie z nadwagą i otyłością, choć te czynniki nie wyjaśniają w pełni trendu.
- Badanie wskazuje na istotne zwiększenie zapadalności na 11 typów nowotworów, z których większość związano z nadmierną masą ciała.
- Autorzy podkreślają, że mimo poprawy wielu nawyków zdrowotnych w populacji młodych dorosłych, konieczne są dalsze badania nad innymi możliwymi czynnikami ryzyka.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Nadwaga i otyłość głównymi czynnikami ryzyka zachorowania na raka
Nowe, szeroko zakrojone badanie przeprowadzone przez naukowców z The Institute of Cancer Research (ICR) w Londynie oraz Imperial College London pokazało niepokojący wzrost zachorowalności na nowotwory u osób poniżej 50. roku życia w Anglii. Analiza danych z rejestrów nowotworowych z lat 2001-2019 oraz krajowych sondażów zdrowotnych pomogła wyjaśnić tę tendencję. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie "BMJ Oncology".
Wzrost zachorowań na raka został powiązany z nadwagą i otyłością, podczas gdy inne tradycyjne czynniki ryzyka nie mają znaczącego, bezpośredniego związku z rosnącymi statystykami w tej grupie wiekowej.
Badacze zidentyfikowali 11 rodzajów nowotworów, na które zapadalność wśród osób w wieku 20-49 lat wyraźnie wzrosła. Chodzi o raka piersi, jelita grubego, tarczycy, jajnika, endometrium, nerki, jamy ustnej, trzustki, układu krwiotwórczego (szpiczak plazmocytowy), wątroby oraz pęcherzyka żółciowego. Wszystkie z nich, poza rakiem jamy ustnej, są powiązane z nadmierną masą ciała.
Co istotne, trendy dotyczące większości pozostałych nawyków zdrowotnych w Anglii w ostatnich dwóch dekadach uległy poprawie lub pozostały stabilne. Palenie tytoniu wśród młodych dorosłych spadało o około 2 proc. rocznie, spożycie alkoholu ustabilizowało się lub zmalało, a aktywność fizyczna wzrosła. Redukcji uległo też spożycie czerwonego i przetworzonego mięsa, a jednocześnie stopniowo rosło spożycia błonnika.
W przeciwieństwie do tych pozytywnych zmian wskaźniki nadwagi i otyłości systematycznie rosną w Anglii od 1995 r., przy czym największy wzrost odnotowano u młodych kobiet. Analiza danych wykazała jednak, że sam wzrost wskaźnika BMI nie wystarcza do pełnego wyjaśnienia skali problemu. Przykładowo, zachorowalność na raka jelita grubego skorelowana z otyłością wzrosła u młodych kobiet z 0,9 do 1,6 na 100 tys. osób, ale w tym samym czasie przypadki niepowiązane z BMI wzrosły z 6,4 do 9,6 na 100 tys. Sugeruje to istnienie dodatkowych, wciąż nieznanych lub tylko podejrzewanych czynników ryzyka, takich jak zmiany w mikrobiomie jelitowym, stany zapalne bądź zaburzenia metaboliczne.
Nadmierna waga jest ważnym kontrybutorem, ale nie jedynym
Szczególną uwagę badaczy przykuły rak jelita grubego oraz rak jajnika, bowiem ich częstotliwość występowania wzrastała jedynie w młodszych grupach wiekowych, podczas gdy w przypadku innych nowotworów trendy u młodych dorosłych odzwierciedlały te obserwowane u osób powyżej 50. roku życia.
"Nasze odkrycia pokazują, że podczas gdy wskaźniki zachorowań na raka rosną wśród młodych dorosłych, trendy te prawdopodobnie nie dają się wyjaśnić zmianami w najbardziej znanych behawioralnych czynnikach ryzyka. Palenie, alkohol i inne zachowania są stabilne lub poprawiają się od dwóch dekad, a jednak liczba zachorowań na nowotwory u osób młodych wciąż rośnie - w szczególności na raka jelita grubego" - tłumaczy współautorka badania, prof. Montserrat García-Closas z londyńskiego ICR.
Ekspertka dodaje również, że choć otyłość jest ważnym czynnikiem, nie wyjaśnia ona wszystkiego. "Nadmierna waga jest ważnym kontrybutorem, tym niemniej nie może być w pełni odpowiedzialna za skalę wzrostu [zachorowań na raka] jelita i inne nowotwory. To mówi nam, że wiele czynników - w tym ekspozycja na nie we wczesnym życiu - może działać wspólnie" - twierdzi prof. García-Closas.
Dysbioza i stany zapalne a rozwój raka. Potrzeba dalszych badań
Z perspektywy klinicznej i społecznej badanie to można postrzegać jako wezwanie do podjęcia natychmiastowych działań profilaktycznych. Choć głównymi korelatami są nadwaga i otyłość, to według autorów "nie istnieje jedna przyczyna ani prosta odpowiedź". Dlatego też, jak twierdzi prof. García-Closas, potrzebne są "pogłębione badania, lepsze pomiary i ciągły nadzór, aby odkryć przyczyny stojące za tymi niepokojącymi trendami".
Podobny apel o zintensyfikowanie badań i działań politycznych wystosował także prof. Kristian Helin, CEO ICR w Londynie, który podkreślił, że walka z tradycyjnymi czynnikami ryzyka to tylko część rozwiązania. Według niego konieczne jest zrozumienie roli innych czynników kancerogennych, takich jak zaburzenie równowagi mikrobioty jelitowej (dysbioza), przy jednoczesnym wzmocnieniu strategii walki z otyłością.
"Badanie to pokazuje jasno, że tradycyjne czynniki ryzyka związane ze stylem życia same nie mogą wyjaśnić obecnych trendów" - wyjaśnia ekspert. "Aby chronić przyszłe pokolenia, musimy zainwestować w zrozumienie przyczyn raka w każdym wieku i zadbać o to, by wczesna diagnostyka, badania przesiewowe oraz strategie prewencyjne nadążały za zmianami w populacji".
Bezwzględna liczba zachorowań na raka w Anglii wciąż pozostaje znacznie wyższa u osób starszych, ale to dynamika zmian u młodych dorosłych wymusza zmianę podejścia do prewencji nowotworowej w całym społeczeństwie.
Zobacz również:
Źródła:
- Garcia-Closas M., Richards Z., Frost R., Gunter M.J., Berrington de Gonzalez A. Temporal trends in behavioural risk factors for cancers with rising incidence in younger adults: an analysis of population-based data in England. BMJ Oncology. 2026;5:e000966. DOI: 10.1136/bmjonc-2025-000966
- The Institute of Cancer Research. Excess weight is the strongest clue to the rise in cancer rates in under 50s. ICR news (2026).
