Różnice w mózgu kobiety i mężczyzny. Odkryli, że nie zawsze są takie same

Odmienności w budowie mózgu oraz jego wewnętrznych połączeń u biologicznych kobiet i mężczyzn są dość dobrze udokumentowane, niemniej jednak dotąd brakowało danych o tym, jak wygląda ich ewolucja na przestrzeni życia człowieka. Amerykańscy naukowcy postanowili wypełnić tę lukę w wiedzy. Przeprowadzili oni analizę danych z obrazowania mózgu i odkryli, że różnice w sieciach połączeń neuronalnych między kobietami a mężczyznami stają się coraz bardziej wyraźne wraz z upływem lat.

Badacze przeanalizowali skany od 1286 zdrowych osób w wieku od 8 do ponad 100 lat przy pomocy innowacyjnego narzędzia Krakencoder opartego na sztucznej inteligencji. Algorytm badał zarówno połączenia strukturalne, czyli fizyczne połączenia aksonalne między częściami mózgu, jak i połączenia funkcjonalne, obejmujące zsynchronizowaną aktywność mózgu w wielu jego częściach. Analiza wykazała, że choć we wczesnym dzieciństwie rozbieżności te są minimalne, to gwałtownie przybierają na sile w okresie dojrzewania, a niektóre z nich pogłębiają się przez całe dorosłe życie.

Okazało się również, że różnice funkcjonalne koncentrują się głównie w sieciach wyższego rzędu, odpowiedzialnych za uwagę i podejmowanie decyzji. Z kolei różnice strukturalne osiągały swój szczyt w wieku średnim i dalej oddalały się od siebie wraz ze starzeniem się, szczególnie w obszarach przetwarzających bodźce zmysłowe.

Choć praca ta została opublikowana jako tzw. preprint i oczekuje na recenzję przed publikacją w journalu naukowym, to już teraz budzi ogromne zainteresowanie w środowisku naukowym (opisał ją choćby prestiżowy "Nature"). Jest to bowiem jedna z pierwszych prób prześledzenia ewolucji sieci mózgowych na przestrzeni całego życia.

Główną motywacją autorów badania była chęć zrozumienia, dlaczego kobiety i mężczyźni wykazują różną podatność na określone zaburzenia psychiczne. Statystyki pokazują bowiem, że kobiety zapadają na zaburzenia lękowe lub depresję ok. 2 razy częściej niż mężczyźni, podczas gdy u chłopców 4-krotnie częściej diagnozuje się zaburzenia ze spektrum autyzmu. Zrozumienie trajektorii rozwoju wewnętrznych połączeń mózgowych mogłoby w przyszłości pomóc w personalizacji metod leczenia tych schorzeń.

Interesującym odkryciem jest również fakt, że u kobiet zaobserwowano silniejsze połączenia funkcjonalne w obrębie sieci stanu spoczynkowego, nazywanej też siecią domyślną mózgu (default mode network - DMN), co niektórzy eksperci łączą z wyższym ryzykiem występowania depresji. Z kolei u starzejących się mężczyzn odnotowano coraz silniejsze połączenia w obrębie móżdżka, odpowiadającego za kontrolę motoryczną.

Badanie znalazło jeszcze jedną ciekawą korelację. "Jednym z najbardziej interesujących odkryć jest to, że oś czasu różnic płciowych w łączności mózgu pokrywa się z osią czasu poziomów hormonów płciowych w trakcie życia człowieka" - skomentowała Yumnah Khan, neurokognitywistka z Uniwersytetu w Cambridge.

Może się wydawać, że wnioski z badania główną rolę w kształtowaniu owego zróżnicowania przypisują płci i genom (czyli "czystej" biologii oderwanej od całej reszty), jednak zdaniem części neurobiologów nie są to ani jedyne, ani wyłączne przyczyny. Daphna Joel, neuronaukowczyni z Uniwersytetu w Tel Avivie, powiedziała, że mózg człowieka nie wpisuje się w wyraźne kategorie "męską" lub "żeńską". Badanie sprzed ponad dekady, którego była współautorką, dowodziło, iż narząd ten jest raczej mozaiką różnych cech, z których część występuje statystycznie częściej u kobiet, a inna część - u mężczyzn.

Jako że współczesna nauka postrzega człowieka w wymiarze biopsychospołecznym, eksperci doszukują się także czynników środowiskowych, które mogą wpływać na kształtowanie się mózgu u poszczególnych płci. Lise Eliot, neuronaukowczyni z Rosalind Franklin University of Medicine and Science w North Chicago, zastanawia się, czy to zróżnicowanie biologiczne może być efektem ubocznym różnych ról społecznych kobiet i mężczyzn. "Płeć jest tylko jednym z powodów, dla których mamy nierówności w zdrowiu" - twierdzi ekspertka.

Obserwowane różnice biologiczne mogą być efektem wychowania, stresu społecznego, aktywności fizycznej czy nierówności ekonomicznych, a nie tylko DNA czy hormonów. Nie przeczy to bynajmniej głównym wnioskom z badania, lecz wskazuje na możliwe współprzyczyny takiego stanu rzeczy.

Z taką interpretacją zgadzają się również autorzy badania. Jak skomentowała jego współtwórczyni, Amy Kuceyeski z Uniwersytetu Cornella, wpływ genów, hormonów i środowiska jawi się tu jako węzeł, który na chwilę obecną jest niemożliwy do rozwiązania. Podkreśla ona jednak, że choć pojedyncze parametry mózgu rzadko pozwalają na odróżnienie płci, to po ich połączeniu wyłania się uderzająco wyraźny wzorzec klasyfikacji.

Co dalej? W przyszłości badacze planują śledzić te same osoby przez wiele lat, aby lepiej zrozumieć, jakie czynniki życiowe kształtują te unikalne trajektorie rozwoju mózgu. Dzięki temu można będzie uzyskać szerszą perspektywę i pogłębione zrozumienie przyczyn tych różnic.

Źródła:

• Huang, K., Jamison, K. W., Jacobs, E., Miolane, N. & Kuceyeski, A. The progression of sex differences in brain networks across the lifespan. Preprint at bioRxiv (2026). https://doi.org/10.64898/2026.01.30.702608
• Simms Ch. Brain differences between sexes get more pronounced from puberty. Nature (2026). https://doi.org/10.1038/d41586-026-00349-7