W skrócie
- Naukowcy wyhodowali organoidy, miniaturowe mózgi, które były utrzymywane przy życiu w warunkach laboratoryjnych przez niemal sześć lat.
- W badaniach wykorzystano zegary epigenetyczne do śledzenia biologicznego dojrzewania komórek, co potwierdziło rozwój zbliżony do naturalnego ludzkiego mózgu.
- Eksperymenty z łączeniem komórek o różnym wieku wykazały, że organoidy potrafią zapisywać i odtwarzać informacje o swoim wcześniejszym etapie rozwoju.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Ludzki mózg jest trudny do badania. Długi rozwój do osiągnięcia dojrzałości, 86 miliardów neuronów, biliony połączeń między nimi, a to wszystko zamknięte w czaszce, nie daje łatwego dostępu. Dlatego naukowcy, wykorzystując wiedzę i umiejętności zaczęli tworzyć w laboratoriach organoidy. To niewielkie skupiska komórek powstające z komórek macierzystych, a w przypadku nowego badania komórek mózgowych, czyli taki miniaturowy mózg.
Nie dość, że udało się utrzymać je przy życiu niemal sześć lat, to jeszcze eksperyment sugeruje, że ich komórki potrafią zachowywać informację o tym, ile czasu już minęło.
Miniaturowy mózg rozwijał się przez niemal sześć lat
Badacze obserwowali dziesiątki organoidów, wykorzystując pomiary genetyczne i obrazowanie. Zastosowali też tzw. zegary epigenetyczne, czyli markery DNA pozwalające śledzić biologiczne dojrzewanie komórek. Wyniki wskazywały, że hodowane w laboratorium komórki przechodziły proces podobny do tego obserwowanego w prawdziwym ludzkim mózgu (co w zasadzie potwierdza, że nazywanie ich miniaturowym mózgiem wcale nie jest na wyrost).
W organoidach pojawiały się astrocyty, czyli komórki wspierające pracę neuronów i pomagające utrzymywać barierę krew-mózg, oraz oligodendrocyty wytwarzające mielinę, osłonę włókien nerwowych. Z czasem ubywało części neuronów, ale niektóre ich populacje przetrwały niemal sześć lat.
Komórki zachowały "pamięć" swojego wieku
Najciekawszy eksperyment polegał na rozdzieleniu organoidów na komórki i ponownym ich połączeniu. Powstały w ten sposób tzw. chimeroidy - struktury zbudowane z komórek o różnym wieku. Okazało się, że komórki... zachowywały ślad wcześniejszego etapu rozwoju.
Stare komórki mogły więc "przeskoczyć" część procesu dojrzewania. Po ponownym połączeniu w ciągu dwóch tygodni wytwarzały komórki potomne, których powstanie w normalnych warunkach zajmowałoby około dwóch miesięcy. Gdy do starszych komórek dodawano młodsze, ich stan stawał się nieco młodszy, ale wcześniejsza historia nadal pozostawała widoczna.
Badanie pokazuje, że różnorodne komórki w organoidach mogą rozwijać się przez znaczne okresy i są zdolne zarówno do rejestrowania, jak i odtwarzania swojego wieku rozwojowego.
Naukowcy wskazują na możliwość istnienia wewnętrznego zegara komórkowego, który wyznacza tempo rozwoju mózgu. Jego mechanizm i znaczenie wciąż pozostają jednak niejasne.
Źródło: ScienceAlert
Publikacja: Faravelli, I., Antón-Bolaños, N., Wei, A. et al. Human brain organoids record the passage of time over multiple years. Nature (2026). https://doi.org/10.1038/s41586-026-10877-x
