W skrócie
- Naukowcy wskazują, że w cieplejszym klimacie pory deszczowe w tropikach mogą rozpoczynać się o 10-15 dni później niż dotychczas, co wpłynie na cykl życia milionów ludzi.
- Badania symulacyjne sugerują, że po przesunięciu sezonu opady wywołane układami konwekcyjnymi średniej skali będą nawet o 38-45 procent gwałtowniejsze niż obecnie.
- Zmiany w cyrkulacji atmosferycznej i większa ilość energii sprzyjają nasileniu zjawisk ekstremalnych, co utrudnia rolnictwo oraz zwiększa ryzyko groźnych powodzi błyskawicznych.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Burze nie zawsze są krótkim, lokalnym zjawiskiem. Czasem łączą się w ogromne układy, które przemierzają setki kilometrów i utrzymują się przez wiele godzin. Ich zmiana może mieć poważne konsekwencje. Nowe badanie pokazuje, że ocieplenie klimatu może przesunąć porę deszczową i sprawić, że późniejsze ulewy będą znacznie gwałtowniejsze.
Gigantyczne burze mogą przesunąć porę deszczową
Naukowcy z Chin i USA przyjrzeli się tzw. układom konwekcyjnym średniej skali (MCS). To rozległe skupiska burz, które mogą rozciągać się na setki kilometrów i trwać godzinami. W tropikach odpowiadają za dużą część opadów. Przynoszą gwałtowne ulewy i powodzie błyskawiczne.
Porównano 10-letnią symulację warunków historycznych z okresem zakładającym bardzo silne ocieplenie. Wynik? Sezonowe opady związane z MCS zaczynałyby się 10-15 dni później, a gdy burze już by się pojawiły, byłyby około 38-45 proc. silniejsze.
Może cię zainteresować:
Słówko o cyrkulacji atmosferycznej i komórce Hadleya
Cóż, akapit ten możesz pominąć i przejść dalej. Ale jeśli nie masz bladego pojęcia co to jest komórka Hadleya, o której będzie mowa w dalszej części, to warto przypomnieć sobie trochę geografię.
W atmosferze, dzięki dostarczaniu promieniowania cieplnego oraz ruchowi obrotowemu nieustannie dochodzi do mieszania się powietrza. Na równiku i w umiarkowanych szerokościach geograficznych powietrze (upraszczając model cyrkulacji) jest unoszone do góry, a w okolicach zwrotników oraz biegunów powietrze opada.
Tworzą się w trzy komórki: Hadleya, Ferrela i polarna. Ta pierwsza jest m.in. związana ze zjawiskiem El Niño.
Nagrzane powietrze unosi się nad równikiem, tracąc wraz z wysokością zawartą w nim wilgoć. Dzięki temu właśnie w tym obszarze pojawiają się opady deszczu. To obszar niskiego ciśnienia. W wyższych warstwach atmosfery część powietrza przemieszcza się na północ, część na południe i opadają w okolicach zwrotników: Raka na północy i Koziorożca na południu. Na zwrotnikach tworzy się z kolei obszar wysokiego ciśnienia.
W dalszej kolejności następuje poziomy ruch powietrza, od wyżu do niżu (czyli ze zwrotników w kierunku równika). A ten poziomy ruch powietrza, to nic innego jak... wiatr. Przy czym trzeba pamiętać, że dla obserwatora nie porusza się on w linii prostej - tak mógłby wiać, gdyby Ziemia stała w miejscu. W związku z tym, że jednak się ona obraca, wiatry ulegają zakrzywieniu na półkuli północnej w prawo (patrzymy od bieguna w kierunku równika), na półkuli południowej w lewo - lub prościej mówiąc, z punktu obserwatora wieją na zachód. Tak właśnie powstają stałe wiatry zwane pasatami. W związku z tym nad Oceanem Spokojnym wyróżnia się jeszcze jedną komórkę: Walkera.
Atmosfera może gromadzić więcej energii
Wracając do badań, za opisywaną w nich zmianą stoi m.in. zachowanie właśnie komórek Hadleya, czyli wielkiego systemu cyrkulacji atmosferycznej przenoszącego ciepło i wilgoć. W cieplejszym klimacie atmosfera wolniej reaguje na sezonowe zmiany, co może opóźniać szczyt pory deszczowej.
Jednocześnie gromadzi się w niej więcej energii sprzyjającej rozwojowi gwałtownych burz. W symulacji maksymalna dostępna energia konwekcyjna wzrosła o około 35-40 proc. Choć na początku sezonu burz może być mniej, później mogą być znacznie silniejsze.
Co wiesz o burzach? Trudny QUIZ dla ekspertów
Problemem jest nie tylko ilość deszczu
Dla mieszkańców tropików liczy się nie tylko roczna suma opadów, ale także ich rozkład. Późniejszy sezon z gwałtownymi ulewami może utrudnić siewy i zbiory, zmienić dostępność wody, a nawet zwiększyć ryzyko powodzi.
Skala zagrożenia jest realna. Powodzie wywołane przez MCS w Sahelu w 2020 roku dotknęły ponad 2 mln osób, zniszczyły blisko 200 tys. domów i spowodowały 417 zgonów w 18 krajach.
Autorzy badań zaznaczają, że scenariusz bardzo silnego ocieplenia nie jest prognozą przyszłości, ale eksperymentem. Badanie wskazuje jednak ważny problem - wiele modeli klimatycznych zbyt słabo odwzorowuje burze, które faktycznie dostarczają deszcz.Dokładniejsze modelowanie może pomóc lepiej przygotować się na pogodę w cieplejszym świecie.
Źródła: ScienceAlert, Interia Geekweek
Publikacja: Guo, X., Lin, G., Song, F. et al. Changes in the tropical rainfall seasonal cycle dominated by mesoscale convective systems. Nat. Geosci. (2026). https://doi.org/10.1038/s41561-026-02072-4
