E-3 Sentry zniszczony. USA straciły filar powietrznej dominacji

Wczoraj w sieci zaczęły pojawiać się zdjęcia przedstawiające amerykański samolot wczesnego ostrzegania E-3 Sentry, który wygląda na rozerwany na dwie części. To maszyna pełniąca kluczową rolę w systemie dowodzenia i kontroli przestrzeni powietrznej, jeden z filarów amerykańskiej dominacji w powietrzu, jej radar umożliwia wykrywanie celów na bardzo dużych odległościach i koordynację działań bojowych. Amerykańskie Dowództwo Centralne (CENTCOM) nie odniosło się jeszcze oficjalnie do sprawy, ale BBC postanowiło ją zweryfikować na własną rękę.

Jak podają dziennikarze w nowej publikacji, analiza szczegółów typu infrastruktura naziemna czy oznaczenia na płycie lotniska pozwoliła dopasować fotografie do obrazów satelitarnych. Tym samym nie ma wątpliwości, że zdjęcia zostały wykonane w bazie lotniczej Prince Sultan w Arabii Saudyjskiej, oddalonej o około 100 km od Rijadu. I chociaż BBC nie jest w stanie zweryfikować, że chodzi o tę samą maszynę, to na zdjęciach satelitarnych wykonanych 11 marca w tej lokacji faktycznie stacjonował jakiś E-3. Zniszczona maszyna z fotografii znajdowała się jednak w pobliżu bazy 18 marca, co potwierdziły dane Flightradar24.

Zdjęcie satelitarne wykonane w piątek zdaje się zaś pokazywać pożar na płycie lotniska, ok. 1600 metrów na wschód od E-3. Nie jest jasne, czy był on częścią tego samego ataku, w którym uszkodzono samolot widoczny na zdjęciach. Wiadomo jednak oficjalnie, z informacji przekazanych przez agencję Reuters, że w wyniku ataku na bazę rannych zostało co najmniej 12 amerykańskich żołnierzy. Powiązana z irańskim Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej agencja Fars twierdzi, że w E-3 uderzył dron typu Shahed, inne źródła wskazują zaś zarówno na bezzałogowce, jak i pociski balistyczne.

Warto tu dodać, że dodatkowe materiały, które zaczęły krążyć w mediach społecznościowych, sugerują jeszcze poważniejszy scenariusz. Widać na nich, że tylna część kadłuba E-3 została całkowicie spalona, a wrak otoczony jest szczątkami. I choć tego akurat BBC nie potwierdza, to eksperci podkreślają, że w przypadku takich maszyn nie zawsze konieczne jest bezpośrednie trafienie - czasem już odłamki i pożar po pobliskiej eksplozji mogą doprowadzić do całkowitego zniszczenia samolotu.

Początki tej jednostki sięgają 1963 roku, kiedy to Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych zgłosiły zapotrzebowanie na AWACS (ang. Airborne Warning And Control System), czyli powietrzny system wczesnego ostrzegania i dozoru przestrzeni powietrznej. Boeing zaproponował wtedy model Boeing E-3A Sentry, który w kadłubie Boeinga 707-320 mieścił elastyczną odporną na zakłócenia i wytrzymałą stację radarową oraz mógł służyć jako centrala dowodzenia, telekomunikacyjna i naprowadzająca.

Najbardziej widoczną zmianą w samolocie była jednak zainstalowana na grzbiecie kadłuba duża konsola nawigacyjna, wewnątrz której zamontowano radar panoramiczny AN/APY-1 i radiowy system identyfikacji swój-obcy INF/TADIL C. Maszyna jest również wyposażona w radar impulsowy (BTH) o zasięgu 650 km, który wykrywa samoloty lecące na średnich i dużych wysokościach oraz wtórny radar dozorowania (SSR) i elektroniczne środki wsparcia (ESM) zapewniające możliwość "patrzenia w dół", a tym samym wykrywanie, identyfikowanie i śledzenie nisko lecących obiektów.

Samolot napędzany jest czterema silnikami turboodrzutowymi TF-33-PW110A, które pozwalają osiągnąć prędkość 855 km/h. Jednostka może wznieść się na wysokość około 10 000 metrów, jej zasięg na jednym tankowaniu to 7400 km/8 godzin lotu. Pierwszy egzemplarz został dostarczony 24 marca 1977 roku, a w sumie w latach 1977-1992 wyprodukowano ich 68. Z czasem do służby weszły też zmodernizowane wersje E-3B i E-3C, które używają radaru AN/APY-2, będącego wariantem AN/APY-1 zawierającym funkcje rozpoznania powierzchni morza.

Przypomnijmy, że NATO wykorzystuje w Europie 17 sztuk E-3A, które są obsługiwane przez wielonarodową załogę i stacjonują w Niemczech, Turcji, Grecji, Norwegii i we Włoszech - w swoich siłach zbrojnych AWACS posiadają również USA, Francja, Wielka Brytania i Arabia Saudyjska, więc jednostkę można też od czasu do czasu "zobaczyć" na polskim niebie, gdzie jej zadaniem jest wykrywanie innych statków powietrznych, w tym samolotów, helikopterów, dronów bojowych, statków nawodnych oraz wrogich pocisków.

Warto też pamiętać, że Boeing 707 od dawna nie jest już produkowany, więc użytkownicy Boeinga E-3 Sentry od lat przygotowują się do jego zastąpienia. NATO zapowiedziało, że utrzyma swoje AWACS-y w gotowości operacyjnej do 2035 roku, kiedy to mają zostać zastąpione przez nowy program Alliance Future Surveillance and Control (AFSC).