NASA uczy, jak zrobić smartfonem dobre zdjęcie Księżyca

Księżyc na nocnym niebie od wieków przyciąga uwagę artystów, którzy pragną zachować ten widok. O ile wprawnemu malarzowi może być łatwo uwiecznić Srebrny Glob na płótnie, o tyle w przypadku fotografii stanowi to duże wyzwanie. Aparat w telefonie, a nawet profesjonalny sprzęt fotograficzny, to sprzęt przystosowany do najczęstszego scenariusza, czyli robienia zdjęć na Ziemi w ciągu dnia. Ale nie znaczy to, że nie można go przystosować do astrofotografii. Ba, przy pomocy nowoczesnych smartfonów powstają zachwycające zdjęcia Księżyca, o czym przekonać się mogliśmy w ten weekend, gdy powierzchnię naturalnego satelity sfotografowali iPhonem członkowie załogi Artemis 2. O wydarzeniu tym informował Dawid Długosz z Interii GeekWeek.

Przeniesienie cieszącego oko widoku jasnego Księżyca na cyfrową matrycę wymaga odpowiedniej techniki. Eksperci z NASA przekonują, że kluczem do sukcesu nie jest wcale najdroższy sprzęt, lecz cierpliwość, praktyka i umiejętność wykorzystania narzędzi, które już posiadamy w swoim domu. Dzięki temu, że nie ogranicza nas rolka filmu jak w starych aparatach, możemy, a nawet powinniśmy podejmować wielokrotne próby uchwycenia Księżyca na zdjęciu przy różnych ustawieniach.

Nawet profesjonaliści wykonują setki ujęć, aby wybrać to jedno idealne. W astrofotografii kluczowe znaczenie ma pojęcie "tzw. lucky imaging", czyli wykonywanie dużej liczby zdjęć w nadziei na momenty wyjątkowej stabilności atmosfery, braku drgań aparatu i perfekcyjnej ostrości. Współczesna technika cyfrowa pozwala na natychmiastowe usuwanie nieudanych klatek oraz późniejszą edycję w specjalistycznym oprogramowaniu, co jest powszechną praktyką nawet wśród mistrzów obiektywu.

Choć przez długie lata aparaty w telefonach ustępowały cyfrowym lustrzankom, to dzisiejsze flagowce praktycznie im dorównują. Również eksperci z NASA potwierdzają, iż mobilne aparaty mogą być skutecznym narzędziem do fotografowania Księżyca. Ale trzeba zadbać o parę detali. O metodzie prób i błędów już wiemy. Teraz najważniejszą kwestią jest stabilizacja obrazu. Brak statywu można zrekompensować oparciem smartfona o stały przedmiot, np. plecak albo kamień.

Ponadto w trakcie komponowania kadru warto uwzględnić elementy pierwszego planu, takie jak drzewa czy budynki, które nadadzą zdjęciu kontekst. Zamiast powielać schematyczne ujęcia błyszczącej tarczy na czarnym tle, warto szukać kreatywnych kompozycji poprzez zestawienie Księżyca z obiektami naziemnymi. Mogą to być znane zabytki, ale równie dobrze sprawdzą się drzewa, góry, latarnie uliczne czy chmury. Takie podejście nadaje fotografii unikalny charakter i pozwala oddać poczucie skali oraz miejsca.

Aby uniknąć prześwietlonego, białego punktu na zdjęciu, kluczowe jest wyłączenie lampy błyskowej i ręczne ustawienie ostrości poprzez dotknięcie tarczy Księżyca na ekranie, a następnie obniżenie jasności. Celem jest uzyskanie szarego odcienia, który pozwoli dostrzec detale powierzchni Srebrnego Globu. Dobrym pomysłem będzie też skorzystanie z samowyzwalacza, aby uniknąć drgania przy dotykaniu ekranu i w efekcie rozmazanego zdjęcia, a także fotografowanie podczas świtu lub zmierzchu, kiedy mniejszy kontrast między niebem a satelitą ułatwia pracę matrycy.

Wielu fotografów może zdziwić fakt, że do uwiecznienia szczegółów powierzchni Księżyca najlepiej sprawdzają się ustawienia zbliżone do światła dziennego. Wynika to z faktu, że blask Księżyca jest w rzeczywistości odbitym, często bardzo intensywnym światłem słonecznym. Specjaliści z NASA polecają ustawienie balansu bieli na tryb dzienny oraz stosowanie krótkich czasów naświetlania przy małym otworze przysłony. Sytuacja komplikuje się, gdy chcemy jednocześnie uchwycić ciemny krajobraz i jasną tarczę - tutaj niezbędne stają się już eksperymenty i doświadczenie.

Ważnym aspektem jest również maksymalne wykorzystanie zoomu, szczególnie w przypadku smartfonów, aby uniknąć efektu małej białej kropki, chyba że jest to naszm świadomym zamiarem.

Użytkownicy lustrzanek cyfrowych i aparatów bezlusterkowych mają do dyspozycji jeszcze szerszy wachlarz możliwości, zwłaszcza gdy korzystają z formatu RAW. Fotografowanie w trybie manualnym pozwala na pełną kontrolę nad trzema kluczowymi parametrami: przysłoną, czasem naświetlania i czułością ISO. Warto jednak wiedzieć, że te parametry są także dostępne dla użytkowników dzisiejszych smartfonów. W aplikacji Aparat na Androidzie stukamy opcję "Tryb profesjonalny" i już możemy je konfigurować.

Czym są te parametry, dlaczego warto przejąć nad nimi ręczną kontrolę i na co trzeba uważać? Większy otwór przysłony wpuszcza więcej światła, ale zawęża głębię ostrości, co może rozmyć tło. Z kolei dłuższy czas naświetlania grozi poruszeniem obrazu przez ruchy atmosfery lub drgania samego urządzenia. Aby poprawić ostrość, warto korzystać z samowyzwalacza, wężyka spustowego lub zdalnego sterowania przez Wi-Fi, co pozwala uniknąć poruszenia aparatu podczas naciskania przycisku migawki.

Początkującym poleca się zasadę "Looney 11", która sugeruje ustawienie przysłony na f/11 i zrównanie czasu naświetlania z wartością ISO (np. 1/100 sekundy przy ISO 100). Jest to jednak tylko punkt wyjścia do dalszych eksperymentów zależnych od panujących warunków. Warto bowiem zaznaczyć, że nie ma obowiązku pstrykania zdjęć w nocy. Ciekawe efekty mogą dać eksperymenty z fotografowaniem w ciągu dnia oraz z różnymi fazami Księżyca, z których każda oferuje inne walory estetyczne. O ile pełnia jest niezwykle jasna, o tyle inne fazy pozwalają dostrzec głębię kraterów i gór dzięki wydłużonym cieniom. Ostatecznie to właśnie praktyka i setki wykonanych ujęć są najlepszą drogą do uzyskania perfekcyjnej fotografii naszego najbliższego kosmicznego sąsiada.

Jeszcze lepsze efekty uzyskamy przy wykorzystaniu teleskopu. Oferowane przez niego zbliżenie pozwala podziwiać detale księżycowych kraterów i łańcuchów górskich. Jak fotografować przez teleskop? Najprostsza metoda polega na przyłożeniu aparatu do okularu teleskopu. Jest też metoda tzw. fotografii w ognisku głównym, gdzie korpus aparatu łączy się bezpośrednio z tubusem teleskopu za pomocą specjalnych adapterów.

Praca z teleskopem wymaga jednak szybkości, gdyż przy dużym powiększeniu Księżyc może "uciec" z pola widzenia w zaledwie pół minuty, chyba że korzystamy z montażu z napędem. Nieodzowną pomocą przy korzystaniu z teleskopu będzie funkcja tryb podglądu na żywo w aparacie (tzw. Live View). Ułatwia on precyzyjne ustawienie ostrości przy pomocy pokręteł teleskopu i pozwala uniknąć wibracji wywołanych ruchem lustra. Należy jednak uważać, by zbyt długie korzystanie z tej funkcji nie nagrzało matrycy, co mogłoby wprowadzić niepożądany szum cyfrowy do zdjęć Księżyca.

Bill Ingalls, starszy fotograf NASA z ponad 25-letnim stażem, wyjaśnia, że wykonanie wybitnego zdjęcia wymaga rzetelnego "odrobienia lekcji". W swojej pracy wykorzystuje on Mapy Google, specjalistyczne aplikacje, a nawet kompas, by precyzyjnie wyznaczyć kąt padania światła i czas pojawienia się tarczy Księżyca nad konkretnymi obiektami. Często wiąże się to z wielodniowymi przygotowaniami, uzyskiwaniem pozwoleń na dostęp do dachów budynków czy wyprawami w odległe rejony, gdzie zanieczyszczenie światłem jest najmniejsze.