Brodę mają tylko ludzie. Zaskakujące pochodzenie ewolucyjne tej części żuchwy
Każdy zdrowy człowiek posiada cechę anatomiczną, która czyni nas ewenementem w świecie przyrody. Nie mają jej szympansy, nie posiadali jej również neandertalczycy ani denisowianie. Broda, czyli kostna wypustka dolnej szczęki, jest wyłączną domeną Homo sapiens, lecz zdaje się nie pełnić żadnej konkretnej funkcji adaptacyjnej. Naukowcy z Uniwersytetu w Buffalo w swoim badaniu rzucili nowe światło na ewolucyjne pochodzenie tej struktury. Może być ona produktem ubocznym innych zmian.
Mają go tylko ludzie. Po co wyewoluował podbródek?
Dashiell Hammett w "Sokole maltańskim" wyróżnił wystający podbródek Sama Spade'a jako znak szczególny. Nawet jednak ludzie bez wyraźnie odstającej dolnej części żuchwy stanowią ewolucyjną zagadkę. Jak zauważyli naukowcy z Uniwersytetu w Buffalo, każdy człowiek posiada tę cechę, co czyni nas absolutnymi "rodzynkami" w świecie przyrody. Brody nie mają ani szympansy, ani inne ssaki naczelne. Nie mieli jej też spokrewnieni z nami neandertalczycy ani denisowianie. Ta wypustka kostna jest praktycznie ekskluzywna dla Homo sapiens.
Broda (łac. mentum) to cecha anatomiczna, która pozwala antropologom identyfikować ludzkie szczątki w zapisie kopalnym. Pochodzenie i znaczenie ewolucyjne tej struktury pozostawało jednak zagadką. Nowe badanie amerykańskich uczonych opublikowane w "PLOS One" przybliżyło naukowców do jej rozwiązania.
Zespół badaczy przedstawił dowód na to, że podbródek nie wyewoluował w konkretnym celu, lecz jest efektem ubocznym innych zmian w obrębie czaszki. Naukowcy posłużyli się terminem "spandrel", zapożyczonym z architektury i wprowadzonym do biologii przez Stephena Jaya Goulda. Określa on elementy, które powstają mimowolnie, podobnie jak trójkątne przestrzenie między łukami wspierającymi kopułę katedry. Nie mają one własnej funkcji architektonicznej, lecz są nieuniknionym wynikiem konstrukcji samych łuków.
"Podbródek wyewoluował w dużej mierze przez przypadek, a nie poprzez bezpośrednią selekcję [naturalną], jako ewolucyjny produkt uboczny wynikający z bezpośredniej selekcji innych części czaszki" - skomentowała główna autorka badania, prof. Noreen von Cramon-Taubadel z Department of Anthropology na UB.
Broda to nie jedyny produkt uboczny selekcji naturalnej
Wbrew powszechnym wcześniej założeniom, podbródek nie został ukształtowany przez dobór naturalny, by na przykład wzmocnić szczękę podczas żucia. Badania zespołu z UB, oparte na porównaniu cech czaszek małp człekokształtnych i ludzi, wykazały, że ewolucja tego obszaru miała charakter neutralny. To zatem, co się zmieniło od czasu naszego ostatniego wspólnego przodka z szympansami, nie wynikało z jakiejś szczególnej przydatności samej brody, lecz było konsekwencją nacisków ewolucyjnych na inne części szczęki i czaszki.
Broda mogła zatem ukształtować się obok zmian o charakterze adaptacyjnym. Autorzy badania wskazują na procesy zmniejszenia rozmiaru przednich zębów i zmian w obszarze czaszkowo-twarzowym związanych z ewolucją dwunożności hominidów.
Samo to, że mamy unikalną cechę, taką jak broda, nie oznacza, że została ona ukształtowana przez selekcję naturalną, aby podnieść przeżywalność zwierząt, np. jako wzmocnienie żuchwy, które pomaga rozproszyć siły żucia. Podbródek jest prawdopodobnie produktem ubocznym, nie adaptacją
Odkrycie to podważa tradycyjne podejście adaptacyjne w antropologii, które zakłada, że każda fizyczna cecha musi mieć swój konkretny cel funkcjonalny. Te nowe dane sugerują, że nie wszystko w naszej anatomii ma jakąś celowość i nie zostało "zaprojektowane" przez naturę w celu zwiększenia szans na przetrwanie. Za inne przypadkowe lub stanowiące pozostałość po innych procesach części ciała uznaje się sutki u mężczyzn, przerwę między zębami, zatoki przynosowe czy wyrostek robaczkowy.
Zobacz również:
Źródła:
- von Cramon-Taubadel N., Scott J.E., Robinson C.A., Schroeder L. (2026). Is the human chin a spandrel? Insights from an evolutionary analysis of ape craniomandibular form. PLoS One 21(1): e0340278. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0340278
- Gambini B., Keep your chin up: Study shows that the chin is an evolutionary accident. University of Buffalo News Center (2026).
