Czy Europa była zieloną puszczą? Odkrycia na temat dawnych ekosystemów
Nowe badania obalają mit o jednolitych, gęstych lasach pokrywających dawną Europę. Przez ponad 20 milionów lat krajobraz kontynentu stanowiła złożona mozaika otwartych terenów, łąk i luźnych lasów, kształtowana przez żyjące tam duże roślinożerne zwierzęta. Ich wyginięcie i zmiany w tradycyjnym wypasie znacząco wpłynęły na obecny wygląd środowiska naturalnego.
Zaskakująca przeszłość Europy
Przez dziesięciolecia dominowało przekonanie, że dawna Europa była niemal w całości pokryta gęstymi, ciemnymi lasami przypominającymi dzisiejszą puszczę. Najnowsze badania sugerują jednak, że rzeczywistość wyglądała zupełnie inaczej. Naukowcy doszli do wniosku, że przez ponad 20 milionów lat europejski krajobraz był przede wszystkim mozaiką otwartych terenów, trawiastych obszarów i luźnych lasów, a nie jednolitym morzem drzew.
Badanie zostało przeprowadzone przez zespół z Uniwersytetu w Aarhus. Badacze przeanalizowali ogromną ilość danych paleoekologicznych obejmujących okres od miocenu (który rozpoczął się około 23 milionów lat temu) aż po czasy przedindustrialne. Wykorzystano między innymi pyłki roślin, skamieniałości, ślady dawnych pożarów, DNA zachowane w osadach, a także analizy kości i zębów zwierząt. Dzięki połączeniu wielu metod udało się odtworzyć obraz dawnych europejskich ekosystemów z dużo większą dokładnością niż wcześniej.
Otwarty krajobraz i rola roślinożerców w Europie
Z ustaleń wynika, że krajobraz Europy przez miliony lat był dynamiczny i różnorodny. Występowały tam otwarte łąki pełne kwiatów, zarośla oraz lasy o różnym zagęszczeniu drzew. Kluczową rolą odgrywały wielkie roślinożerne zwierzęta, takie jak pradawne słonie, nosorożce, żubry czy tury. Poprzez wypasanie, deptanie roślinności i przemieszczanie się, utrzymywały one bardziej otwarty charakter środowiska.
- W ekosystemach, które obserwujemy dziś w Europie, brakuje dużych, dzikich roślinożerców, którzy nie tylko kształtowali krajobraz, ale także podtrzymywali bioróżnorodność przez miliony lat. Najbardziej dramatyczna zmiana nastąpiła w dużej mierze w ciągu ostatnich stu lat, kiedy tradycyjny, ekstensywny wypas zniknął z dużych części krajobrazu - wyjaśnia główny autor badania, doktorant ECONOVO Szymon Czyżewski z Uniwersytetu w Aarhus.
Badacze podkreślają, że wiele zwierząt i roślin kojarzonych obecnie z terenami rolniczymi może mieć korzenie właśnie w dawnych otwartych krajobrazach. Dotyczy to między innymi niektórych ptaków, takich jak skowronki czy kawki, czy roślin polnych (dzikich maków), które dobrze funkcjonowały w środowisku tworzonym przez dużych roślinożerców jeszcze długo przed rozwojem nowoczesnego rolnictwa.
Wnioski z pracy mogą mieć znaczenie dla współczesnej ochrony przyrody. Masowe sadzenie gęstych lasów nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem dla bioróżnorodności. Zdaniem autorów znacznie skuteczniejsza mogłaby być odbudowa bardziej zróżnicowanych krajobrazów, łączących otwarte przestrzenie z luźnymi lasami.
Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie Biological Conservation.
