Dach Świata "gnie się i pęka". Nowe odkrycie o Wyżynie Tybetańskiej
Wyżyna Tybetańska, nazywana często "Dachem Świata", to najwyżej położona wyżyna na Ziemi. Badacze przeanalizowali teraz dziesiątki tysięcy zdjęć satelitarnych i danych pomiarowych, by dowiedzieć się więcej o procesach kształtujących tę część Azji. Odkryli, że obszar ten "pęka i wygina się bardziej niż jakiekolwiek inne miejsce".
Wyżyna Tybetańska w ruchu. Satelity ujawniają zmiany
Większą część Tybetu zajmuje Wyżyna Tybetańska - rozległy teren w Azji, rozciągający się między Himalajami na południu i Kunlun na północy. Wyżyna zajmuje ok. 2,5 mln km² i wznosi się średnio na wysokość 4500 m n.p.m. - a to czyni z niej najwyżej położoną wyżynę na Ziemi. Z tego powodu często określana jest "dachem świata". Miejsce to od wieków przyciąga uwagę ze względu na kulturę i krajobrazy.
Wyżyna jest też bardzo ciekawa z punktu widzenia nauki - m.in. dlatego, że stanowi największą i najwyższą kontynentalną "strefę kolizji" na Ziemi - wyżyna powstała w wyniku zderzenia płyt tektonicznych indyjskiej i euroazjatyckiej. Najnowsze badania z wykorzystaniem danych satelitarnych przyniosły fascynujące odkrycia o tym regionie.
Dach Świata pod lupą naukowców. Analiza dziesiątek tysięcy danych
Nowe wyniki badań są efektem współpracy brytyjskiego Centrum Obserwacji i Modelowania Trzęsień Ziemi, Wulkanów i Tektoniki (COMET) oraz międzynarodowego zespołu naukowców. Badacze wykorzystali dane z satelitów Copernicus Sentinel-1 ESA (ponad 44 000 obrazów) i dane GNSS - Globalnego Systemu Nawigacji Satelitarnej (ponad 14 000 pomiarów), by stworzyć bardzo dokładne mapy ruchów ziemi na Wyżynie Tybetańskiej.
Na podstawie wyników nowych badań naukowcy sugerują, że materiał, z którego zbudowane są płyty litosfery, wcale nie jest tak sztywny, jak wcześniej myślano. Badacze podają, że płyty nie zachowują się jak twarde, nieelastyczne bloki, lecz mogą się przemieszczać w płynnym ruchu. Ten "przepływ" płyt jest możliwy dzięki dużym uskokom, które działają jak strefy osłabienia.
Co dzieje się z Tybetem? Naukowcy wyjaśniają
Wyniki pokazały, że część wschodnia Wyżyny Tybetańskiej przesuwa się nawet o 2,5 cm rocznie. Natomiast inne miejsca wyżyny poruszają się wolniej lub nawet w przeciwnym kierunku, niż jej wschodnia część, co pokazuje, że ziemia tam niejako "rozciąga się" i "ściska" jak plastelina.
- To jak dotąd najwyraźniejszy obraz tego, jak kontynent odkształca się pod wpływem ogromnych sił. Dzięki odwzorowaniu ruchu powierzchni lądu w całym regionie z niesamowitą szczegółowością, możemy wreszcie zobaczyć, jak faktycznie porusza się Wyżyna Tybetańska, a historia, którą przedstawia, znacznie różni się od przewidywań starych modeli - powiedział główny autor Tim Wright z Uniwersytetu Leeds/COMET.
Nowe odkrycie poszerza wiedzę o litosferze
Zdaniem autorów artykułu, analiza Wyżyny Tybetańskiej pozwala uzyskać szersze dane dotyczące tego, jak kontynenty ulegają przemianom w zakresie kształtu, położenia czy budowy w wyniku działania długotrwałych procesów geologicznych.
- Wyżyna Tybetańska to dach świata, ale pęka i wygina się bardziej niż jakiekolwiek inne miejsce - czytamy w podsumowaniu artykułu w "Science".
Naukowcy zauważają, że standardowa teoria płyt tektonicznych nie tłumaczy w pełni tych zjawisk, a nowy artykuł poddaje rewizji część utrwalonych koncepcji na temat zmian zachodzących na kontynentach. Badanie może zatem stanowić podstawę do stworzenia podobnie szczegółowych map w innych obszarach.
Wyniki badań opublikowano na łamach "Science". Komunikat o odkryciu podała Europejska Agencja Kosmiczna.
