Jak dowiadujemy się z badania opublikowanego w "Journal of Archaeological Method and Theory", szczątki pochodzą ze stanowiska Postgården VI w Jutlandii, dużej osady z epoki żelaza, w której odkryto 85 trójnawowych długich domów. Badany fragment kości czołowej początkowo przypisywano młodej kobiecie. Analizy osteologiczne i genetyczne wykazały jednak, że należał do chłopca w wieku od 2 do 4 lat.
Na prawej stronie kości czołowej widoczny jest uraz powstały prawdopodobnie w chwili śmierci lub bezpośrednio przed nią. Wcześniejsza analiza sugerowała ranę zadaną ostrym narzędziem, prawdopodobnie mieczem lub inną ciężką bronią o ostrzu. Naukowcy zidentyfikowali również drugie, potencjalnie powiązane pęknięcie nad prawym oczodołem.
Czaszka dziecka wbudowana w podłogę
Po śmierci dziecka jego ciało nie zostało skremowane. Ostatecznie fragment kości czołowej umieszczono między dwiema warstwami podłogi trójnawowego domu. Oznacza to, że późniejsi mieszkańcy budynku dosłownie chodzili po podłodze, pod którą znajdował się fragment czaszki dziecka.
Co więcej, datowanie radiowęglowe wskazuje, że sama kość była około 200 lat starsza od warstwy domu, w której ją zdeponowano. Autorzy sugerują więc, że fragment mógł przez długi czas być przechowywany, zanim został wykorzystany w konstrukcji budynku. Los pozostałej części ciała pozostaje nieznany.
To nie jest pojedynczy przypadek
Historia chłopca jest częścią większego badania prowadzonego w ramach projektu BODY-POLITICS. Naukowcy przeanalizowali nietypowy zbiór ludzkich szczątków znajdowanych nie na cmentarzach, lecz w przestrzeniach zamieszkania, między innymi w domach, jamach, studniach, dołach po słupach i paleniskach.
Cały analizowany zbiór obejmuje szczątki około 192 osób, zdeponowane w 197 kontekstach archeologicznych na przestrzeni około 1500 lat. U 12 osób zidentyfikowano łącznie 19 urazów powstałych przed śmiercią lub w jej bezpośrednim sąsiedztwie. Wśród tych 12 osób znalazł się tylko jeden mały chłopiec. Pozostałe osoby były dorosłe. Sześć przypadków obejmowało urazy głowy, a w czterech przypadkach stwierdzono wiele obrażeń.
Zdaniem autorów takie znaleziska mogą zmienić sposób, w jaki archeolodzy patrzą na przemoc w dawnej Skandynawii. Badania oparte przede wszystkim na cmentarzach mogą bowiem pomijać ludzi, których ciała nigdy nie trafiły do standardowych miejsc pochówku.
Przemoc, ofiary czy wyjątkowy rytuał?
Naukowcy nie twierdzą, że każdy badany uraz był skutkiem przemocy. Część złamań mogła powstać w wyniku wypadków, ciężkiej pracy lub innych czynników. W przypadku niektórych szczątków dowody wskazują jednak na celowe akty przemocy. Autorzy oceniają, że w ośmiu, a być może dziewięciu z 12 przypadków można mówić o jednym lub kilku celowych aktach przemocy.
W przypadku chłopca z Postgården VI szczególnie trudno znaleźć proste wyjaśnienie. Dziecko w wieku 2-4 lat było zbyt małe, by sensownie tłumaczyć uraz udziałem w walce. Badacze rozważają więc inne możliwości, w tym przemoc wewnątrz społeczności oraz przemoc o charakterze rytualnym. Podkreślają jednak, że na podstawie zachowanych szczątków nie da się rozstrzygnąć, co dokładnie się wydarzyło.
Szczególne znaczenie ma sposób potraktowania ciała po śmierci. Fragmenty ludzkich szczątków były w badanych społecznościach umieszczane pod podłogami, w studniach, jamach czy dołach po słupach. W niektórych przypadkach były także rozczłonkowywane lub pozostawiane przez pewien czas na powierzchni. Autorzy interpretują ten wzorzec jako możliwy przejaw rytualnego traktowania ludzkich szczątków, choć zaznaczają, że motywacje mogły być różne.
Badacze zwracają też uwagę, że w epoce żelaza i epoce wikingów nie wszystkie zmarłe osoby otrzymywały standardowy pochówek. Niektóre szczątki stawały się częścią przestrzeni, w której społeczność nadal prowadziła codzienne życie. Właśnie dlatego fragment czaszki dziecka z Postgården VI jest tak interesujący.












