Pod grubą (ponad trzy kilometry) pokrywą lodową Antarktydy Wschodniej naukowcy odkryli ogromną strukturę geologiczną w kształcie wachlarza. To nie pojedyncza dolina czy jezioro, ale cały system rozległych basenów ukrytych pod lodem.
Międzynarodowy zespół badaczy opisał system olbrzymich basenów subglacjalnych, czyli zagłębień ukrytych pod lodem. Tworzą spójną strukturę nazwaną przez nich East Antarctic Fan-shaped Basin Province, czyli Prowincją Basenów Wachlarzowych Wschodniej Antarktydy.
Ogromne baseny pod lodem Antarktydy
W skład nowo rozpoznanej prowincji wchodzą m.in. znane wcześniej obiekty, jak baseny Wilkes i Aurora oraz basen kryjący jezioro Wostok, największe znane jezioro podlodowe na Ziemi. Poszczególne baseny są badane od wielu lat, ale dopiero teraz naukowcy uznali je za elementy jednej wielkiej struktury.
W tym przypadku ta zmiana spojrzenia ma znaczenie. Zamiast patrzeć na oddzielne zagłębienia, badacze zobaczyli układ przypominający wachlarz rozchodzący się od wspólnego obszaru centralnego.
Jak powstał wachlarz pod Antarktydą?
Analiza wskazuje, że struktura mogła powstać w procesie tzw. rozproszonego rozciągania rotacyjnego. W uproszczeniu chodzi o sytuację, gdy skorupa kontynentalna rozszerza się promieniście od jednego punktu. Autorzy porównują ten układ do dłoni, w której palce rozchodzą się na boki, tworząc między sobą trójkątne zagłębienia.
Może cię zainteresować:
Jeśli interpretacja jest rzeczywiście poprawna, może to być jeden z największych przykładów takiego procesu rozpoznanych w skorupie kontynentalnej. Badacze sugerują, że struktura rozwijała się podczas kilku etapów tektonicznych związanych z ewolucją superkontynentu Gondwany i późniejszym rozdzielaniem się Antarktydy oraz Australii.
To nie tylko historia do podręcznika
Odkrycie ma znaczenie dla współczesnej Antarktydy. Kształt podłoża ukrytego pod lodem wpływa na przepływ lodu i rozmieszczenie basenów oraz jezior podlodowych. To z kolei może mieć znaczenie dla stabilności części lądolodu szczególnie wrażliwych na zmiany klimatu.
Źródło: Durham University
Publikacja: Egidio Armadillo i in., A fan-shaped subglacial basin province in East Antarctica formed by rotational extension, Nature Geoscience (2026), DOI: 10.1038/s41561-026-01991-6.
Grafika struktury z Nat. Geosc. na licencji CC BY 4.0
Odkryj tajemnice Lodowego Kontynentu [QUIZ]
