W skrócie
- Naukowcy z MIT i Boston University odkryli, że choć zdolności poznawcze słabną z wiekiem, sieć neuronalna odpowiedzialna za język pozostaje u badanych seniorów w pełni sprawna.
- Badania z użyciem fMRI potwierdziły, że reakcje mózgu osób starszych na język oraz wrażliwość na trudne struktury gramatyczne są niemal identyczne jak u młodszych osób.
- W przeciwieństwie do słabnącego systemu wykonawczego obszary językowe wykazują odporność na procesy starzenia, co pozwala na poszerzanie słownictwa przez całe życie.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Mózg seniora zaskoczył naukowców. Pozytywnie!
Sprawność pamięci roboczej i umiejętność rozwiązywania problemów u większości ludzi naturalnie słabną wraz z wiekiem. Najnowsze badania obrazowe mózgu przeprowadzone przez badaczy z Massachusetts Institute of Technology oraz Boston University wykazują jednak, że sieć neuronalna odpowiedzialna za język pozostaje w pełni sprawna u osób starszych.
Odkrycie opisane 24 sierpnia 2026 r. w prestiżowym czasopiśmie "Nature Communications" sugeruje, że wyspecjalizowane obszary mózgu wykazują znacznie większą odporność na procesy starzenia niż ogólne sieci poznawcze.
W przeciwieństwie do funkcji wykonawczych zdolności językowe zazwyczaj nie ulegają pogorszeniu. Większość zdrowych seniorów zachowuje doskonałe umiejętności komunikacyjne, a bogacenie słownictwa trwa przez całe życie. Badacze wyjaśniają, że mechanizm ten przypomina funkcjonowanie dużych modeli językowych (LLMs) sztucznej inteligencji, które stają się bardziej precyzyjne wraz z przetwarzaniem kolejnych porcji danych.
Pamięć szwankuje, ale sieć językowa działa jak u młodziaka
Naukowcy przeanalizowali aktywność mózgu 64 starszych dorosłych w wieku od 41 do 80 lat i porównali ich wyniki z grupą 483 młodszych badanych w wieku od 17 do 39 lat. Do analizy wykorzystano precyzyjne obrazowanie funkcjonalnym rezonansem magnetycznym (fMRI), co pozwoliło na dokładne zidentyfikowanie indywidualnych obszarów funkcyjnych u każdego z uczestników. Testy obejmowały zadania pamięci przestrzennej angażujące sieć wielorakich wymagań (ang. multiple demand network) oraz zadania ze słuchaniem opowiadań i czytaniem zdań.
Wyniki pokazały wyraźną rozbieżność w zachowaniu obu układów. Podczas wykonywania zadań wymagających kontroli poznawczej i zapamiętywania układ wielorakich wymagań u seniorów wykazywał osłabioną aktywację i mniejszą synchronizację. W przypadku przetwarzania języka reakcje struktury neuronalnej u młodszych i starszych uczestników okazują się niemal identyczne pod względem poziomu aktywacji, stopnia lateralizacji i spójności wewnętrznej.
"W sieci językowej nie mogliśmy znaleźć żadnych różnic między grupą starszą a młodszą. Dla kontrastu - system wykonawczy wykazał spadek we wszystkich badanych parametrach. Synchronizacja sieci u starszych dorosłych spadła, a zasięg i siła aktywacji uległy zmniejszeniu" - relacjonuje dr Anne Billot z Harvard University, współautorka pracy.
Człowiek uczy się nowych słów przez całe życie
Eksperymenty wykazały, że starsi dorośli reagują na skomplikowane struktury językowe tak samo jak młodsi uczestnicy. Po napotkaniu nietypowej gramatyki lub nieznanych słów w obu grupach odnotowano jednakowy wzrost wrażliwości oraz zwiększoną aktywność w tych samych rejonach mózgu. Badanie wykluczyło także hipotezę o zacieraniu się granic między poszczególnymi układami neuronalnymi w starszym wieku.
Autorzy badania wskazują, że sieć językowa zachowuje pełną wydajność, ponieważ jej główną rolą jest gromadzenie wiedzy, podczas gdy sieć wielorakich wymagań służy jako elastyczny zasób stosowany w bieżących zadaniach poznawczych.
"Wcześniej używaliśmy podobnych materiałów, aby pokazać, że młodzi dorośli wykazują silną wrażliwość na punkty trudności językowej - aktywność w tych językowych obszarach szła w górę" - wyjaśnia współautorka badania, prof. Evelina Fedorenko z z MIT. "W tym badaniu odkryliśmy, że u starszych dorosłych również widać tę wrażliwość, co sugeruje brak fundamentalnych różnic w sposobie przetwarzania języka" - dodaje neurobiolożka.
Zdaniem naukowców człowiek może poszerzać swój zasób słownictwa przez całe życie. Sprzyja temu nie tylko ekspozycja językowa w kontaktach osobistych, ale również czytelnictwo. Jak wskazują autorzy badania, starsze osoby czasami zaczynają więcej czytać (w końcu mają na to więcej czasu). Dzięki temu precyzyjniej i kwieciściej się wypowiadają, a przy tym ciągle stymulują swój mózg, spowalniając procesy neurodegeneracyjne. Warto więc czytać - nie tylko na emeryturze!
Źródła:
- Trafton A. Language skills stay strong in older adults, even while other cognitive abilities decline. MIT News (2026).
- Massachusetts Institute of Technology. Aging Brains Maintain Robust Language Networks Despite Cognitive Decline. Neuroscience News (2026).
- Billot A., Jhingan N., Varkanitsa M. et al. Preserved topography, lateralization, selectivity, and functional connectivity of the language network in older brains. Nat Commun 17, 8573 (2026). DOI: 10.1038/s41467-026-76598-x
