Najstarszy pływający lodołamacz rzeczny na świecie. Okazja, by go zobaczyć

Ma ponad 140 lat, przetrwała wojnę, zatonięcie i lata zapomnienia. Dzięki determinacji pasjonatów wróciła do żywych i dziś znów zachwyca. Mowa o Kunie, legendarnej jednostce, która uznawana jest za najstarszy pływający rzeczny lodołamacz na świecie. Niezwykły statek niedawno wrócił do portu Gorzowa Wielkopolskiego (woj. lubuskie), a chętni mogą wejść na pokład Kuny.

To nie tylko atrakcja turystyczna, ale spotkanie z żywą historią techniki i symbolem dawnej potęgi żeglugi śródlądowej. Nadarza się wyjątkowa okazja, by dowiedzieć się więcej o najstarszym pływającym lodołamaczu rzecznym świata i z bliska zobaczyć jednostkę, która może pochwalić się naprawdę burzliwą biografią.

Statek powstał w 1884 roku jako czwarty z serii parowych lodołamaczy na zamówienie pruskiej administracji wodno-budowlanej Wisły. Zbudowano go w stoczni Danziger Schiffswerft & Kesselschmiede Feliks Devrient & Co. w Gdańsku. Podobnie jak poprzednikom, temu statkowi też nadano nazwę od rzeki uchodzącej do dolnej Wisły. Pływał więc jako Ferse - było to niemieckie określenie rzeki Wierzycy, wpadającej do Wisły w Gniewie. Statek ten wielokrotnie jednak zmieniał nazwę i banderę.

W 1920 r., wraz z całą flotyllą lodołamaczy, jednostka została przekazana Radzie Portu i Dróg Wodnych Wolnego Miasta Gdańska i nosiła specjalną polsko-gdańską banderę. Potem, w latach 1939-1945, statek trafił do Głównego Zarządu Dróg Wodnych III Rzeszy Niemieckiej. Jednostka znów zmieniła banderę - a Ferse przemianowano na Marder. W marcu 1945 r., do bogatej już biografii statku, dołączyło uczestnictwo w ewakuacji ludności Gdańska i przejęcie przez władze okupacyjne Wielkiej Brytanii. Statek znów zmienił banderę - na brytyjską. Pływał pod nią do 1947 r., aż wrócił do Polski. Nazwę Marder przetłumaczono - i tak lodołamacz został Kuną, by przez kolejne lata pełnić służbę pod polską banderą.

W 1965 r. Kunę wycofano ze służby - pusty kadłub czekał na złomowanie. Z czasem przeholowano go do Gorzowa Wielkopolskiego - miał funkcjonować jako ponton cumowniczy. W 1981 roku zatonął w basenie stoczniowym. Na dnie pozostawał przez prawie 20 lat. To mógł być koniec tego statku, jednak w 2000 roku grupa pasjonatów żeglugi i historii postanowiła dać obiektowi nowe życie.

Powstało specjalne Stowarzyszenie Wodniaków Gorzowskich "Kuna" i rozpoczął się długi proces walki o statek. Przez kilka lat członkowie grupy starali się o odpowiednie zezwolenia, poszukiwali funduszy, badali archiwalia, aż przystąpili do odbudowy lodołamacza. W 2005 r. statek ruszył w swój pierwszy krótki rejs po Warcie, by z czasem poszerzać zakres swojej działalności, docierając m.in. do Szczecina czy Świnoujścia. Zrewitalizowaną jednostką dowodził początkowo śp. Jerzy Hopfer, kapitan żeglugi śródlądowej, pomysłodawca odbudowy lodołamacza. W sierpniu 2012 r. stowarzyszenie "Kuna" zlikwidowano i lodołamacz przeszedł w ręce Stowarzyszenia Wodników "Przystań Gorzów".

- Każdego dnia dbamy o to, aby KUNA - najstarszy rzeczny lodołamacz na świecie - pozostawała w jak najlepszym stanie technicznym. To wyjątkowy zabytek, który wymaga stałej troski, konserwacji i specjalistycznych prac, by mógł dalej cieszyć odwiedzających - czytamy w mediach społecznościowych.

Dzięki pracy pasjonatów zrewitalizowana Kuna dziś znów działa, dzierżąc miano najstarszego pływającego lodołamacza rzecznego na świecie. Statek przebudowano na podstawie pierwotnych projektów oraz oryginalnej dokumentacji, która w dużym stopniu została zgromadzona przez Horsta Heina, kapitana niemieckiego statku Barbarossa i jednocześnie wielkiego entuzjastę Kuny. Dzięki temu z zewnątrz Kuna obecnie wygląda tak, jak w czasach pierwszej służby. Według dostępnych danych technicznych długość całkowita statku to 30,6 m; szerokość wynosi 4,75 m; wysokość 2,62 m, a zanurzenie ok. 1,90 m. Wyporność to 75 ton, a prędkość maksymalna - 11 węzłów.

Przy odbudowie zachowano wiele oryginalnych elementów lodołamacza - kadłub, żurawik kotwiczny, dziobowe i rufowe polery cumownicze oraz pokłady manewrowe, fragmenty wału śrubowego i śrubę. Zmieniono napęd statku, zastępując maszynę parową zespołem napędowym "Delfin" z silnikiem spalinowym typu SW 680 o mocy 165 KM. Portem zabytkowego statku jest Gorzów Wielkopolski, skąd Kuna wypływa w rejsy i gdzie można ją zwiedzać.

Dziś Kuna pełni funkcję muzealno-edukacyjną oraz turystyczną. Nadarza się okazja, by przekonać się, jak wygląda ten wyjątkowy obiekt. W dwie najbliższe niedziele lutego - 15 i 22 - chętni będą mogli wejść na pokład Kuny, która cumuje na Warcie w gorzowskim porcie przy ulicy Wał Okrężny 39. Wstęp wolny.

Wizyta obejmuje nie tylko spacer po pokładzie, ale też spotkanie z pełnymi wiedzy pasjonatami, którzy opowiadają o jednostce. Szczególnie atrakcyjnym punktem jej oglądania jest maszynownia, uznawana za "serce statku". Niedzielne zwiedzanie odbywa się w godzinach 10:00-14:00.

- Na pokładzie załoga opowie o historii lodołamacza i oprowadzi po pomieszczeniach, również tych niedostępnych na co dzień, czyli maszynowni. To wyjątkowa okazja, by z bliska poznać Kunę i jej wyjątkowy charakter - czytamy na stronie wydarzenia.

Organizowane są również "Ferie z lodołamaczem" (16-20 i 23-27 lutego 2026 r.), obejmujące zwiedzanie grupowe i prezentację na temat historii żeglugi. Wymagana jest rezerwacja.

Istnieje też inna opcja oglądania Kuny. Na stronie internetowej "Lodołamacz KUNA" można skorzystać z opcji wirtualnego spaceru po wyjątkowej jednostce. Wejdziemy na rufę, do maszynowni, na mostek i obejrzymy mesy, a nawet zadzwonimy dzwonem okrętowym. Klikając poszczególne elementy, zobaczymy dodatkowe zdjęcia elementów statku wraz z ich opisami. Na stronie można też posłuchać nagrań dotyczących historii najstarszego pływającego lodołamacza na świecie oraz zobaczyć filmy z rejsów.

^{Źródła: Lodołamacz KUNA, Multimedialna Encyklopedia Gorzowa Wielkopolskiego, Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku, Telewizja Gorzów}