W skrócie
- Grobla Olbrzyma w Irlandii Północnej, wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO, wyróżnia się unikalnym układem około 40 tysięcy bazaltowych kolumn, które budzą skojarzenia z legendą o budowniczym - olbrzymie.
- Nowe badania wskazują detale na temat procesów powstawania Grobli Olbrzyma. Tworzenie bazaltowych kolumn powiązano z gwałtownym zjawiskiem.
- Charakterystyczne bazaltowe kolumny występują także w innych miejscach Europy - podobne formacje można znaleźć również w Polsce.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Grobla Olbrzyma pod lupą naukowców. Nowe ustalenia
Grobla Olbrzyma (Giant's Causeway) w hrabstwie Antrim na północnym wybrzeżu Irlandii Północnej powstała w wyniku intensywnej aktywności wulkaniczne ok. 60 mln lat temu, w paleogenie. Gorąca magma wydostawała się na powierzchnię przez pęknięcia w skorupie ziemskiej. Następnie stygła, kurczyła się i pękała w podobny sposób jak wysychający muł. Pęknięcia rozprzestrzeniały się, tworząc charakterystyczne kolumny bazaltowe. Badacze w nowej publikacji przypominają te znane już dane, uzupełniając je o nowe ustalenia. Najważniejsze z nich dotyczy okresu trwania tych procesów.
Przez lata sądzono, że aktywność wulkaniczna w tym regionie trwała około 13,5 miliona lat. Nowe badania przeprowadzone przez Geological Survey of Northern Ireland (GSNI) i British Geological Survey (BGS) pokazują jednak, że wszystko wydarzyło się znacznie szybciej - w około 5,5 miliona lat. Z perspektywy geologii to krótki okres - zaledwie mgnienie oka w całej historii Ziemi, która liczy ok. 4,5 miliarda lat. To oznacza, że procesy geologiczne, które ukształtowały Groblę Olbrzyma, przebiegały dużo bardziej intensywnie i dynamicznie, niż dotąd przypuszczano.
- Odkrycia te całkowicie zmieniły nasze rozumienie miejsca Irlandii Północnej w szerszej historii wulkanicznej północnego Atlantyku - powiedział prof. Mark Cooper, główny geolog GSNI.
40 tys. bazaltowych kolumn i szersze znaczenie dla nauki
Naukowcy wykorzystali nowoczesne metody datowania, aby stworzyć dokładniejszą oś czasu tych wydarzeń. Dzięki temu udało się także powiązać powstanie Grobli Olbrzyma z ogromnym, globalnym epizodem wulkanicznym - tzw. Północnoatlantycką Prowincją Wulkaniczną. Ślady tej samej aktywności można znaleźć nawet na Grenlandii oraz na dnie i wybrzeżach Oceanu Atlantyckiego, co pokazuje skalę zjawiska.
- Przełomowa analiza pozwoliła nam po raz pierwszy umiejscowić aktywność wulkaniczną, która doprowadziła do powstania Grobli Olbrzyma, w znacznie bardziej precyzyjnym kontekście globalnym. To niezwykłe przypomnienie, że ikoniczne 40 000 bazaltowych kolumn, które do dziś możemy podziwiać w Irlandii Północnej, może również pomóc nam zrozumieć globalnie oddziałujące transformacje geologiczne w okresie paleogenu - powiedział w komunikacie dr Simon Tapster, geochronolog w BGS.
Grobla Olbrzyma to więc nie tylko lokalna ciekawostka przyrodnicza Irlandii Północnej, ale i fragment znacznie większej historii - wydarzeń, które rzutowały na kształtowanie się ogromnego obszaru. Szerzej o odkryciach na temat geologii Wielkiej Brytanii naukowcy piszą w nowej publikacji na łamach "Geology".
Bazaltowe formacje na świecie. W Polsce też je znajdziesz
Bazaltowe kolumny są częstym zjawiskiem związanym z aktywnością wulkaniczną. W różnych rozmiarach i z pewnymi różnicami w formacji można je spotkać w wielu zakątkach świata. W Europie, oprócz irlandzkiej Grobli Olbrzyma, mamy także np. Pańską Skałę - najsłynniejszą tego typu formację w Czechach, położoną tuż przy granicy z Polską. Można tu zobaczyć wysokie słupy bazaltowe, pozostałość po aktywności wulkanicznej sprzed ok. 30 mln lat.
Również w naszym kraju nie brakuje charakterystycznych bazaltów - przykładem jest Wąwóz Myśliborski oraz Organy Myśliborskie. To jedne z najbardziej znanych bazaltowych struktur w Polsce. Są one pozostałością po aktywności wulkanicznej sprzed ok. 30 milionów lat. Miejsce jest zlokalizowane na terenie Parku Krajobrazowego Chełmy na Dolnym Śląsku, w Krainie Wygasłych Wulkanów.
