Nie możesz zasnąć? Odkryto, że winny może być zegar biologiczny mózgu

Masz problem z "wyłączaniem" myślenia przed snem? Okazuje się, że może to mieć biologiczne podłoże. U części osób cierpiących na bezsenność mózg nie przechodzi prawidłowo w tryb nocny, przez co nawet zmęczony umysł pozostaje aktywny i pobudzony.

Naukowcy odkryli, że bezsenność może wynikać z zaburzeń rytmu dobowego, czyli wewnętrznego zegara regulującego aktywność organizmu w cyklu 24-godzinnym. Ten biologiczny mechanizm odpowiada nie tylko za sen i czuwanie, ale także za zamiany w sposobie myślenia w ciągu dnia i nocy. U zdrowych osób aktywność umysłowa zwykle osiąga szczyt w ciągu dnia, a wieczorem stopniowo spada, co pomaga zasnąć. U osób z bezsennością natomiast ten spadek jest znacznie słabszy - ich myśli wciąż są w trybie dziennym, nawet jeśli powinny już odpoczywać.

W badaniu obserwowano osoby z bezsennością i zdrowych uczestników przez całą dobę w warunkach laboratoryjnych. Ochotnicy pozostawali w łóżku przy przyciemnionym świetle i bez dostępu do wskazówek dotyczących aktualnej pory dnia, dzięki czemu naukowcy mogli skupić się wyłącznie na działaniu ich wewnętrznego zegara biologicznego.

Co godzinę uczestnicy opisywali swoje myśli - ich intensywność, emocjonalność i stopień kontroli nad nimi. Okazało się, że u osób z bezsennością szczyt aktywności umysłowej pojawiał się nawet o sześć i pół godziny później niż u osób śpiących prawidłowo.

- W przeciwieństwie do osób dobrze śpiących, których stan poznawczy zmieniał się w przewidywalny sposób od rozwiązywania problemów w ciągu dnia do odprężenia w nocy, osoby cierpiące na bezsenność nie były w stanie tak silnie się wyciszyć - mówi główny badacz, profesor Kurt Lushington. - Ich schematy myślowe były bardziej zbliżone do dziennych w godzinach nocnych, kiedy mózg powinien się wyciszać.

Zasypianie to nie tylko zamknięcie oczu - to także stopniowe odcinanie się mózgu od intensywnego myślenia i emocji. U osób z bezsennością ten proces jest opóźniony i osłabiony, przez co mózg nie dostaje wyraźnego sygnału, że pora się wyciszyć. W efekcie pojawia się typowe uczucie zmęczenia fizycznego przy jednoczesnej aktywności umysłowej - stan, w którym ciało chce spać, ale myśli nadal wokół czegoś krążą.

Wyniki badań wskazują, że skuteczne leczenie bezsenności może wymagać nie tylko zmiany nawyków, ale też wzmocnienia rytmu dobowego. Pomocne mogą być m.in. regularne godziny snu, odpowiednia ekspozycja na światło czy techniki wyciszające.

Okazuje się więc, że bezsenność nie zawsze wynika wyłącznie ze stresu lub złych nawyków. W wielu przypadkach jej źródłem może być rozregulowany zegar biologiczny, który sprawia, że mózg pozostaje aktywny wtedy, gdy powinien odpoczywać.

Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie Sleep Medicine.