W skrócie
- W wieku 80 lat zmarła legendarna artystka country Dolly Parton, która zdobyła 10 nagród Grammy i aktywnie wspierała naukę, edukację oraz lokalną ochronę zdrowia.
- Wokalistka przekazała milion dolarów na badania nad szczepionką przeciw COVID-19 i osobiście promowała szczepienia, stając się ambasadorką nauki oraz zdrowia publicznego.
- Jej fundacja prowadzi program Imagination Library, który dostarcza bezpłatne książki dzieciom, a jej imieniem nazwano pierwszego sklonowanego ssaka, owcę Dolly.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Naukowcy żegnają gwiazdę muzyki country i filantropkę Dolly Parton
W wieku 80 lat, po krótkiej walce z chorobą nowotworową, zmarła legendarna wokalistka country Dolly Parton. Management artystki poinformował o jej śmierci 25 sierpnia 2026 r. Parton, urodzona w ubogiej rodzinie rolniczej w Locust Ridge w stanie Tennessee w 1946 r., rozpoczęła karierę sceniczną we wczesnym dzieciństwie, zdobywając łącznie 10 nagród Grammy.
Poza działalnością artystyczną zapisała się w historii nauki, edukacji i zdrowia publicznego. Wspierała finansowo ośrodki medyczne, badania nad szczepionkami i akcje pomocy humanitarnej. Jej imieniem nazwano także owcę Dolly - pierwszego sklonowanego ssaka laboratoryjnego. "Zostaw coś dobrego każdego dnia" - brzmiało jej motto.
Środowisko naukowe na całym świecie złożyło hołd zmarłej artystce. "Dolly stanowiła ścieżkę dźwiękową mojego doktoratu i została oficjalnie uznana w mojej pracy za kluczowego współtwórcę! Była najlepsza z nas: wszyscy powinniśmy dążyć do tego, by być bardziej jak Dolly (razem z cyrkoniami)" - napisała Catherine Heymans, Astronomer Royal (astronom królewski) dla Szkocji, w wiadomości e-mail do redakcji "Nature".
Z kolei dyrektor generalny Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), Tedros Ghebreyesus, opublikował wpis na platformie X: "To smutny dzień, w którym opłakujemy wyjątkową artystkę, prawdziwą orędowniczkę dobroci oraz ambasadorkę nauki i zdrowia publicznego". Gaurav Kansagara, biolog komórkowy z Instytutu Stem Cell Science and Regenerative Medicine w Bangalore, także oddał hołd. "Niewiele gwiazd wykorzystuje swoje wpływy do tak znaczącego wspierania nauki" - napisał na Bluesky.
Milion dolarów na rozwój szczepionki przeciw COVID-19
W marcu 2020 r. Dolly Parton przekazała 1 mln dolarów na rzecz Vanderbilt University Medical Center (VUMC) w Nashville, co zapoczątkowało powstanie funduszu Dolly Parton COVID-19 Research Fund. Mark Denison, pediatra i badacz chorób zakaźnych z uczelni Vanderbilt, wyjaśnia, że środki te wspomogły kluczowe, wczesne etapy badań nad eksperymentalną szczepionką mRNA koncernu Moderna.
Informacja o wsparciu ze strony funduszu pojawiła się w pierwszym raporcie z I fazy badań klinicznych opublikowanym w "New England Journal of Medicine" w lipcu 2020 r. Analiza bazy danych Dimensions wykazała, że co najmniej 37 prac naukowych zawiera oficjalne podziękowania dla funduszu utworzonego przez piosenkarkę.
Artystka bezpośrednio angażowała się w promocję szczepień. W marcu 2021 r. nagrała materiał wideo z momentu przyjmowania dawki preparatu w VUMC, apelując do odbiorców o pójście w jej ślady. Parton zażartowała wówczas, przerabiając tekst swojego przeboju Jolene: "Jestem wystarczająco stara, by ją przyjąć, i wystarczająco mądra, by to zrobić. Szczepionka, szczepionka, szczepionka, szczepionka, błagam, nie wahajcie się".
Neil Stone, lekarz i badacz chorób zakaźnych z University College London, napisał po jej śmierci: "Była wielką filantropką, która przekazała milion dolarów na badania nad szczepionką przeciw Covid, co uchroniło wiele osób przed śmiercią".
Jak dodaje William Shaffner, badacz medycyny zapobiegawczej z VUMC, publiczny zastrzyk w wykonaniu Dolly był "zastrzykiem nadziei", dającym wielu osobom pewność, że szczepienie jest najlepszym wyborem dla nich i ich bliskich. "Dolly Parton utworzyła połączenie między zdrowiem publicznym a zwykłym człowiekiem" - skomentował ekspert.
Artystka wspierała finansowo lokalne ośrodki medyczne
Działalność dobroczynna wokalistki obejmowała liczne inicjatywy medyczne. W 1994 r. przekazała nagranie utworu You Gotta Be My Baby na charytatywny album Red Hot + Country, z którego dochód przeznaczono na walkę z HIV/AIDS. Zorganizowała także koncert charytatywny w rodzinnym hrabstwie Sevier, pozyskując 500 tys. dolarów dla LeConte Medical Center, gdzie w 2010 r. otwarto oddział Dolly Parton Center for Women's Services. Przekazała również kolejny 1 mln dolarów na badania nad dziecięcymi chorobami zakaźnymi na Uniwersytecie Vanderbilt.
W lutym 2026 r. East Tennessee Children's Hospital w Knoxville zmienił nazwę na Dolly Parton Children's Hospital w reakcji na znaczącą darowiznę od artystki, która sfinansowała program rezydentury pediatrycznej, wiejską telemedycynę i rekrutację specjalistów.
"Dolly Parton wybrała, by nie być miliarderką. Nigdy nie zapomniała, co to znaczy być w potrzebie" - zauważyła Carlie Trott, psycholożka społeczna z University of Cincinnati w stanie Ohio.
Program darmowej literatury dla najmłodszych
W 1995 r. piosenkarka założyła Dolly Parton Imagination Library - inicjatywę realizowaną w formule partnerstwa publiczno-prywatnego, przesyłającą bezpłatną książkę co miesiąc dzieciom od urodzenia do piątego roku życia. Według danych organizacji obecnie książki z "Biblioteki Wyobraźni" otrzymuje 1 na 6 dzieci w USA poniżej 5 roku życia.
Badania prowadzone przez Dollywood Foundation wykazały, że program zwiększył częstotliwość czytania dzieciom przez rodziców, a także wpłynął na poprawę wyników w testach językowych i umiejętności czytania.
Ilustrator Ryan Dunlavey udostępnił w sieci list skierowany do dzieci kończących udział w programie. "Nie ma limitu tego, co możecie zrobić. Ani tego, jak daleko możecie zajść. Pamiętajcie tylko o lekcjach, których udzieliła mi moja rodzina - miejcie wielkie marzenia, uczcie się wszystkiego, czego możecie się nauczyć, i dbajcie o wszystkich, którzy dbają o was" - napisała w nim Dolly Parton.
Imię piosenkarki pojawia się często w świecie badań naukowych
Dolly Parton otrzymała doktorat honorowy University of Tennessee w Knoxville, co stało się punktem odniesienia w środowisku akademickim. Jej imieniem nazwano owcę Dolly - pierwszego ssaka sklonowanego z komórki dorosłego osobnika - o której pisaliśmy więcej w GeekWeeku. Piosenkarka wyraziła uznanie dla tego gestu, zaznaczając jednak w 2024 r., że sama nie chciałaby zostać sklonowana.
"Przełomowe odkrycia naukowe powinny być nazywane jej imieniem, ale z innego powodu. Przez dekady była siłą napędową nauki i wiedzy" - napisał Jens Foell, neurobiolog i edytor naukowy.
Postać artystki pojawiała się także w pracach doktorskich z dziedziny nauk humanistycznych poświęconych wykluczeniu społecznemu, feminizmowi i społeczności LGBTQ+. Istnieją również niepotwierdzone przypuszczenia, że fizyk Richard Feynman, tworząc w 1969 r. nazwę dla cząstek subatomowych "partony", inspirował się nazwiskiem piosenkarki.
Dolly Parton była empatką. "Martwię się o ludzkość i naszą cywilizację"
Poza nauką z artystką żegnają się również inni ludzie ze świata kultury i show-businessu. Eminem udostępnił na swoim profilu na Instagramie list, w którym Dolly pogratulowała mu wprowadzenia do Rock & Roll Hall of Fame i podzieliła się odczuciem, że choć nie spotkali się osobiście, to miała wrażenie, że skądś się znają. Fani rapera skomentowali, że mogło to wynikać ze wspólnych korzeni. Oboje wychowali się w biedzie i wyrwali z niej dzięki muzyce, nigdy nie zapominając o korzeniach i wspierając gorzej usytuowanych za sprawą silnej empatii.
"Nawet jako dla dzieciaka, który słuchał głównie rapu, ona była ikoną. Supergwiazdą w każdym sensie. Spoczywaj w spokoju, Dolly. I dzięki za miłe słowa" - napisał raper.
"Martwię się o ludzkość i naszą cywilizację. Po prostu tego nie rozumiem. Dlaczego dorośli ludzie pozwalają na tak wiele rzeczy, które wcale nie musiałyby mieć miejsca, gdybyśmy tylko trochę bardziej się postarali, zamiast zamykać się w swoich małych bańkach tu i tam i przyjmować postawę w stylu: 'mój krzyczy głośniej', 'moja bomba jest większa', 'mój tata jest silniejszy'. Jestem typem człowieka, który współczuje wszystkim. Współczuję też sobie. Chcę tu zostać, chcę żyć w świecie, który przetrwa" - powiedziała Dolly Parton w jednym z wywiadów.
"Ciężko jest stracić kogoś, kto wnosił do świata tyle jasnego światła, ale rany, czy to nie budzi w nas chęci, by dbać o to, żeby ten blask nie zgasł?" - napisali twórcy The Tiny Chef Show na Instagramie. "Zróbmy to więc razem i żyjmy właśnie w ten sposób - szerząc dobroć, życzliwość, radość i wyjątkowość niczym powidła jabłkowe, by w hołdzie dla niej uczynić świat nieco słodszym miejscem".
