Monument, zaprezentowany przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii Meksyku (INAH) w ramach programu Promeza, przez lata pozostawał ukryty w zaroślach, a jego powierzchnia była niemal całkowicie zniszczona przez czas. Dopiero po konserwacji badaczom - epigrafikom Davidowi Stuartowi z Uniwersytetu Teksasu w Austin i Octavio Esparza Olguínowi z Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku - udało się odczytać fragmenty inskrypcji, zawierające daty, imiona i odniesienia do lokalnych bóstw.
Królowa z Góry Jeleni
Wśród zidentyfikowanych dat najważniejsza to 12 maja 569 roku n.e., zapisana w systemie Majów jako 9.6.15.6.9. Według archeologów oznacza ona ustanowienie urzędu kaloomte - wysokiego rangą dowódcy polityczno-wojskowego - w miejscu o nazwie Kehwitznal, co można przetłumaczyć jako "Góra Jeleni". Centralną postacią tego wydarzenia była właśnie Ix Ch'ak Ch'een, której imię pojawia się również na innych stelach i panelach z Cobá, m.in. na Panelu 7 oraz Stelach 26 i 30.
Inskrypcje wspominają też o budowie boiska do gry w piłkę w tzw. Grupie D oraz o ceremonii zakończenia siódmego cyklu k'atun, datowanej na 8 grudnia 573 roku. To właśnie wtedy Cobá przeżywała okres potęgi - rozwijała się architektura, handel i system dróg, a władcy umacniali swoje panowanie poprzez rytuały i monumentalne budowle.
Władczyni i bogowie stworzenia
Pełne imię władczyni, czyli Ix Ch'ak Ch'een Yopaat, wskazuje na jej związek z bogiem piorunów K'awiil, uważanym za opiekuna władzy królewskiej. To dowód, że jej panowanie miało również silny wymiar religijny i symboliczny.
Stela nie jest tylko zapisem politycznego wydarzenia, zawarte na niej teksty łączą Ix Ch'ak Ch'een z bóstwami opiekuńczymi, w tym z Bolon Tz'akab Ajaw - "Panem Niezliczonych Pokoleń", co wskazuje, że władczyni wpisywała swoje rządy w mitologiczne początki Cobá.
Wspomnienie o wężu witz, stworzeniu powiązanym z wodą i ziemią, dodatkowo podkreśla duchowe znaczenie miejsca, gdzie monument został wzniesiony, w pobliżu naturalnego zbiornika wodnego aguada.
Zobacz również:
Potęga Cobá i zapomniana królowa
Porównania z inskrypcjami z pobliskiego Okop (Yo'okop) sugerują, że Cobá utrzymywała kontakty z potężną dynastią Kaanul, rządzoną wówczas przez władcę znanego jako Sky Witness. To z kolei może oznaczać, że Ix Ch'ak Ch'een prowadziła aktywną politykę dyplomatyczną i uczestniczyła w sieci sojuszy łączących największe miasta Majów.
W szczytowym okresie swojego rozwoju Cobá zajmowała blisko 80 km² i liczyła nawet 50 tysięcy mieszkańców. Słynęła z rozbudowanej sieci kamiennych grobli (sacbeob), które łączyły centrum z odległymi osadami.
Odkrycie nowej steli pozwala lepiej zrozumieć, jak ówcześni władcy łączyli sprawowali władzę i jest zdaniem badaczy jednym z najważniejszych ostatnich lat, bo pokazuje, że kobiety odgrywały znacznie większą rolę w życiu politycznym i religijnym Majów, niż do tej pory sądzono.
