Spis treści:
- Powstająca egzoplaneta WISPIT-2 b
- Planeta TOI-561 b okrąża gwiazdę w czasie krótszym niż pół dnia
- Egzoplaneta K2-18 b może skrywać życie pozaziemskie
- Beta Pictoris d ukrytą planetą od ponad dekady
- Egzoplaneta 2M1510 (AB) b nie krąży w pobliżu gwiazd
Układ Słoneczny ma tylko osiem głównych planet, ale poza naszym systemem jest ich znacznie więcej. Do tej pory udało się już odkryć i potwierdzić ponad 6 tys. światów pozasłonecznych, które znajdują się w około 4,5 tys. układach. Wiele z bardzo ciekawych egzoplanet udało się odkryć w ciągu ostatnich kilku lat.
Powstająca egzoplaneta WISPIT-2 b
WISPIT-2 b to bardzo młoda egzoplaneta. Została odkryta z wykorzystaniem Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) w Chile i udało się ją znaleźć w bardzo ciekawym momencie. Były to jej narodziny, bo świat został sfotografowany jeszcze w wielopierścieniowym dysku protoplanetarnym znajdującym się w pobliżu gwiazdy.
Egzoplaneta WISPIT-2 b znajduje się około 430 lat świetlnych od nas i choć jest bardzo młoda, zdołała już znacząco urosnąć. To gazowy olbrzym, którego wiek szacuje się na około 5 mln lat. Dla porównania Układ Słoneczny ma już około 4,6 mld lat. Wielkość planety jest zbliżona do Jowisza.
Odkryta egzoplaneta z naukowego puntu widzenia jest niesamowita. Dla astronomów to jak cofnięcie się w czasie o kilka mld lat do momentu, gdy powstawał Układ Słoneczny. W ten sposób możemy zobaczyć, jak formują się młode planety, a proces ten wyglądał podobnie również na naszym kosmicznym podwórku.
Planeta TOI-561 b okrąża gwiazdę w czasie krótszym niż pół dnia
TOI-561 b to kolejna bardzo ciekawa egzoplaneta, która została odkryta kilka lat temu przez sondę TESS należącą do NASA. To świat skalisty, który znajduje się bardzo blisko własnej gwiazdy. Do tego stopnia, że jeden "rok" na planecie trwa zaledwie pół ziemskiego dnia. Tak duża bliskość musi oczywiście mieć wpływ na warunki panujące na powierzchni i rzeczywiście tak jest.
TOI-561 b to superziemia z oceanem magmy. Świat okrążą własną gwiazdę w odległości aż 40 razy bliższej niż Merkury nasze Słońce. To sprawia, że na powierzchni panują piekielne temperatury. Egzoplaneta jest mocno związana grawitacyjnie z własną gwiazdą, jak Księżyc z Ziemią, a więc jest cały czas zwrócona do jej tarczy jedną stroną. Po jasnej stronie temperatura osiąga około 1700 stopni Celsjusza, co sprawia, że skały cały czas się topią.
Świat ten był obserwowany m.in. użyciem Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba. Egzoplaneta ma średnicę około 1,5 razy większą od Ziemi. Natomiast masa jest około trzy razy większa. W ramach ciekawostki warto dodać, że planeta orbituje w pobliżu jednej z najstarszych ze znanych gwiazd w Drodze Mlecznej. Prawdopodobnie uformowała się znacznie dalej, ale z czasem przesunęła się bliżej środka układu, co doprowadziło do powstania piekielnych warunków.
Egzoplaneta K2-18 b może skrywać życie pozaziemskie
K2-18 b to egzoplaneta, o której w ciągu ostatnich lat było bardzo głośno. Głównie za sprawą możliwości istnienia na tym świecie potencjalnego życia pozaziemskiego w postaci biosygnatur wykrytych w atmosferze tego świata. Odkrycia jednak później podważono i na razie nie jest to nic pewnego.
Egzoplaneta jest superziemią oddaloną od nas o około 124 lata świetlne, która orbituje w pobliżu czerwonego karła i znajduje się w jego ekosferze. To oznacza, że otrzymuje na tyle dużo energii z gwiazdy, że mogą tam występować warunki dla wody z stanie ciekłym. Sama planeta jest prawdopodobnie światem hyceańskim wypełnionym oceanem.
K2-18 b jest planetą odkrytą dzięki obserwacjom Kosmicznego Teleskopu Keplera. W jej atmosferze występuje para wodna, co udało się potwierdzić m.in. dzięki badaniom z użyciem Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. Jeden "rok" trwa tam około 33 ziemskich dni, a masa tego świata jest około osiem razy większa od Ziemi.
Beta Pictoris d ukrytą planetą od ponad dekady
Beta Pictoris d to trzecia egzoplaneta, którą udało się odkryć w systemie z całkiem nieodległą gwiazdą znajdującą się około 63,4 lat świetlnych od Słońca. Co ciekawe, świat ten skrywał się przed astronomami przez ponad dekadę. Spektakularnego odkrycia udało się dokonać dopiero w tym roku i to przez dwa niezależne zespoły. Pierwszy bazował na obserwacjach z Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba, drugi na danych z Bardzo Dużego Teleskopu (VLT).
Wszystkie planety krążące w pobliżu gwiazdy Beta Pictoris to gazowe olbrzymy. Planeta z dopiskiem d w nazwie jest najmniejszą z nich, ale to i tak całkiem spory kolos. Jego masa jest około 2,4 razy większa od Jowisza. W momencie odkrycia była to najmniej masywna egzoplaneta, którą udało się uchwycić metodą bezpośredniego obrazowania.
Ciekawostką jest, że naukowcy już wcześniej podejrzewali, że w pobliżu Beta Pictoris jest trzecia egzoplaneta, ale po prostu pozostawała ona nieuchwytna przez ponad dekadę.
Egzoplaneta 2M1510 (AB) b nie krąży w pobliżu gwiazd
2M1510 (AB) b to bardzo ciekawa egzoplaneta, którą odkryto niedawno, bo w 2025 r. Świat jest wyjątkowy przede wszystkim z jednego powodu. Nie znajduje się w systemie, gdzie jest gwiazda. To układ podwójny składający się z dwóch brązowych karłów.
Brązowe karły to nieudane gwiazdy, którym zabrakło masy mogącej zapoczątkować fuzję. Planeta 2M1510 (AB) b porusza się w bardzo nietypowy sposób. To prostopadła orbita polarna (pod kątem 90 stopni względem płaszczyzny ruchu obu ciał centralnych) i jest to pierwszy tego typu przypadek. Układ znajduje się około 120 lat świetlnych od nas. Na obecny moment bezpośrednie zobrazowanie nietypowej egzoplanety nie jest możliwe.
Planeta została odkryta z wykorzystaniem instrumentu UVES na Bardzo Dużym Teleskopie (VLT) należącym do Europejskiego Obserwatorium Południowego.
