Tercet zaćmień Słońca. Astronomiczny fenomen rok po roku

Hiszpański rząd w związku z "tercetem zaćmień", które będą miały miejsce w 2026, 2027 i 2028 roku powołał specjalną komisję międzyresortową. W jej skład wejdzie aż 14 ministerstw, a głównym zadaniem będzie zapanowanie nad bezpieczeństwem setek tysięcy turystów, którzy zaleją kraj, by spojrzeć w niebo.

Zaćmienie Słońca to jeden z najbardziej spektakularnych spektakli, jakie serwuje nam niebo. Choć z perspektywy starożytnych cywilizacji był to omen nadchodzącej katastrofy lub gniewu bogów, dziś wiemy, że to po prostu niezwykle precyzyjna gra cieni, wynikająca z rzadkiego ustawienia ciał niebieskich w jednej linii. Zaćmienie Słońca zachodzi w momencie, gdy Księżyc znajduje się bezpośrednio między Ziemią a Słońcem, blokując tym samym całkowicie lub częściowo światło słoneczne, które dociera do naszej planety.

To, że możemy je oglądać zawdzięczamy niezwykłemu zbiegowi okoliczności w skali całego Układu Słonecznego. Choć Słońce jest fizycznie ok. 400 razy większe od Księżyca, znajduje się ono jednocześnie ok. 400 razy dalej od Ziemi. Dzięki temu oba te obiekty mają na naszym niebie niemal identyczne rozmiary kątowe. To sprawia, że w sprzyjającym układzie tarcza Księżyca jest w stanie niemal idealnie "zakryć" naszą najważniejszą gwiazdę.

Ponadto nie każde zaćmienie Słońca wygląda tak samo, ponieważ orbita Księżyca nie jest idealnym kołem, lecz elipsą. Wyróżniamy zaćmienie:

• Całkowite - Księżyc jest wystarczająco blisko Ziemi, by całkowicie zasłonić Słońce. Na kilka minut zapada zmrok w środku dnia.
• Obrączkowe - Księżyc znajduje się w apogeum (najdalej od Ziemi), więc jest wizualnie za mały. Wokół czarnej tarczy Księżyca pozostaje świetlista obwódka tzw. pierścień ognia.
• Częściowe - widzimy je, gdy tylko część tarczy słonecznej jest zakrywana przez Księżyc.
• Hybrydowe - występują najrzadziej, w ich trakcie dochodzi do zaćmienia pierścieniowego i całkowitego. Oznacza to, że w niektórych regionach można być świadkami zaćmienia pierścieniowego a w innych całkowitego.

Zaćmienie to nie tylko wrażenia wizualne. Podczas nich często można doświadczyć spadku temperatury. W ciągu kilku minut termometry mogą pokazać nawet o kilka stopni Celsjusza mniej. Ptaki nagle przestają śpiewać i wracają do gniazd, myśląc, że nadeszła noc. Kwiaty mogą zacząć zamykać swoje kielichy.

Co bardzo ważne nigdy nie powinno patrzeć się na Słońce (nawet podczas zaćmienia) bez atestowanych okularów z odpowiednim filtrem. Zwykłe okulary przeciwsłoneczne, klisze rentgenowskie czy przydymione szkło to niezbyt dobry pomysł i ryzyko uszkodzenia siatkówki.

Pierwsze z tercetu zaćmień w Hiszpanii będzie miało miejsce 12 sierpnia 2026 roku. Cień Księżyca rozpocznie swoją podróż nad arktycznym półwyspem Tajmyr, przemknie przez surowe krajobrazy Grenlandii i Islandii, by po pokonaniu Atlantyku dotrzeć w wybrzeża Hiszpanii. To właśnie Półwysep Iberyjski stanie się europejską stolicą astronomii. Zjawisko obejmie aż 13 z 17 wspólnot autonomicznych Hiszpanii oraz niewielki skrawek Portugalii, kończąc swój bieg nad wodami Morza Śródziemnego.

Regionami o największym potencjale obserwacyjnym jest prowincja Álava oraz zachodnia część Biskajów. To tutaj zapowiadane są najlepsze warunki do podziwiania fazy całkowitej. Wiadomo także kiedy dokładnie można się spodziewać pierwszego kontaktu, wszystko zacznie się o 19:30. Wtedy Księżyc zacznie "nadgryzać" tarczę Słońca. O godzinie 20:27 nastąpi moment kulminacyjny, a o 21:30 Księżyc całkowicie opuści tarczę Słońca. W Polsce będzie można obserwować wtedy zaćmienie częściowe.

Zaledwie rok po pierwszym wydarzeniu, 2 sierpnia 2027 roku, Hiszpania ponownie stanie się areną niezwykłego zjawiska. Tym razem cień Księżyca przejdzie przez południowe krańce kraju wzdłuż Cieśniny Gibraltarskiej, wędrując z zachodu na wschód. To zaćmienie będzie wyjątkowe z jednego powodu - czasu trwania fazy całkowitej. W niektórych miejscach ciemność utrzyma się rekordowo długo, dając obserwatorom i naukowcom rzadką okazję do wnikliwych badań korony słonecznej. Pas całkowitego zaćmienia obejmie południową część Andaluzji oraz hiszpańskie miasta autonomiczne w Afryce.

Maksymalne zaćmienie nastąpi w Egipcie o 12:06. W tym miejscu całkowite zaćmienie potrwa 6 minut i 23 sekundy, co czyni je jednym z najdłuższych całkowitych zaćmień w tym stuleciu. Z kolei w miejscowościach takich jak np. Ceuta (początek 10:45) faza całkowita potrwa ponad 4,5 minuty. Z kolei w Kadyksie (początek o 10:45) mieszkańcy i turyści będą mogli cieszyć się zjawiskiem przez prawie 3 minuty. W pozostałych regionach Hiszpanii zjawisko będzie widoczne jako bardzo głębokie zaćmienie częściowe. W Polsce będzie to zaćmienie częściowe.

Zwieńczeniem serii niezwykłych zjawisk będzie wydarzenie z 26 stycznia 2028 roku. W tym czasie Księżyc będzie znajdował się w pobliżu swojego najdalszego punktu od Ziemi (apogeum). Z perspektywy obserwatora jego tarcza będzie zbyt mała, by w całości zasłonić Słońce, pozostawiając wokół ciemnej sylwetki satelity świetlistą, czerwonawą obwódkę.

Pas zaćmienia obrączkowego przetnie Hiszpanię po przekątnej - od południowego zachodu po północny wschód. Obejmie on niemal połowę kraju w tym prawie całą Andaluzję (ponownie Kadyks, Malagę i Tarifę), południową Estremadurę, Murcję, Wspólnotę Walencką, część Katalonii, Aragonii oraz najbardziej wysunięte na zachód wyspy Balearów.

Spektakl rozegra się tuż przed zmierzchem, co z jednej strony gwarantuje niesamowite barwy, a z drugiej spore wyzwanie techniczne. Słońce będzie znajdować się bardzo nisko (zaledwie 4-7 stopni nad horyzontem). Aby zobaczyć fazę obrączkową, konieczne będzie znalezienie miejsca z całkowicie odsłoniętym zachodnim widnokręgiem, wolnym od budynków, drzew czy wzniesień. Faza obrączkowa potrwa ok. 7 minut w miejscowościach taki jak Sewilla (zjawisko rozpocznie się o 17:34), Kordoba (17:35) czy też Walencja (17:39).

Hiszpania w latach 2026-2028 stanie się bezapelacyjną światową stolicą astronomii. Dwa zaćmienia całkowite oraz jedno obrączkowe to kumulacja, która zdarza się raz na setki lat. Dlatego już teraz rządowe komisje pracują nad tym, by miliony ludzi mogły bezpiecznie podziwiać te momenty, a chcąc spędzić urlop w Hiszpanii w tym czasie lepiej nie czekać do ostatniej chwili, gdyż może być trudno z dostępnością miejsc.

Źródła: eclipses.ign.es, pap.pl