To nie jest demokracja. Kto tak naprawdę sprawuje władzę w Iranie?

Według informacji irańskich mediów państwowych cytowanych przez agencję Reutera nowym najwyższym przywódcą kraju miał zostać Modżtaba Chamenei - syn zabitego w atakach USA i Izraela ajatollaha Alego Chameneia. 56-letni duchowny nosi średni rangą tytuł religijny w szyickim islamie - hodżatoleslama - i od lat utrzymuje bliskie relacje z Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej. Decyzję o wyborze miał podjąć organ złożony z duchownych, czyli Zgromadzenie Ekspertów. Ale by zrozumieć irańską politykę, trzeba najpierw poznać niezwykły system władzy, w którym religia, prawo i państwo tworzą jeden organizm.

Iran od czasu rewolucji islamskiej w 1979 roku jest republiką teokratyczną. Oznacza to, że najwyższą władzę posiada nie polityk wybrany w wyborach, lecz duchowny - najwyższy przywódca. To on kontroluje wojsko, politykę zagraniczną, media państwowe oraz kluczowe instytucje państwa.

Najwyższy przywódca wywodzi się z szyickiego duchowieństwa i musi być uznanym uczonym prawa islamskiego. W systemie szyickiej hierarchii istnieje kilka stopni religijnej rangi. Ajatollah to tytuł nadawany wybitnym uczonym teologom i znawcom prawa religijnego. Jeszcze wyżej stoi wielki ajatollah - autorytet religijny, którego interpretacje prawa islamskiego mogą być naśladowane przez wiernych. Niższym tytułem jest hodżatoleslam, który oznacza duchownego średniej rangi, posiadającego duże wykształcenie religijne, lecz nie najwyższy autorytet teologiczny.

Wybór najwyższego przywódcy należy do Zgromadzenia Ekspertów - rady 88 duchownych wybieranych w wyborach powszechnych. W praktyce jednak irańska polityka jest mieszanką religii, aparatu państwowego i wpływów potężnych struktur bezpieczeństwa.

Iran jest jedynym dużym państwem świata, w którym dominującą religią jest szyizm. To jeden z trzech głównych nurtów islamu - obok sunnizmu i znacznie mniejszego charydżyzmu. Szyici powstali po śmierci proroka Mahometa w VII wieku w wyniku sporu o to, kto powinien zostać jego następcą.

Według sunnitów przywódcy wspólnoty - kalifowie - mogli być wybierani spośród towarzyszy proroka. Szyici uznali natomiast, że prawowita władza powinna należeć wyłącznie do jego rodziny, a konkretnie potomków Alego, kuzyna i zięcia Mahometa.

Ta różnica teologiczna ma ogromne znaczenie polityczne. W szyizmie duchowni posiadają znacznie większy autorytet religijny i prawny niż w sunnizmie. Dlatego w Iranie możliwe było stworzenie państwa, w którym najwyższy autorytet religijny stał się jednocześnie głową państwa.

Prawo w Iranie w dużej mierze opiera się na szariacie, czyli islamskim systemie norm religijnych i prawnych. W praktyce oznacza to silną obecność religii w życiu publicznym. Jednym z najbardziej widocznych przykładów jest obowiązek noszenia hidżabu przez kobiety w przestrzeni publicznej.

Nad przestrzeganiem norm obyczajowych czuwa tzw. policja moralności. Funkcjonariusze kontrolują m.in. sposób ubierania się kobiet i mogą zatrzymywać osoby uznane za łamiące islamskie zasady. W skrajnych przypadkach grożą za to grzywny lub kary więzienia.

Prawo religijne reguluje również wiele innych sfer życia - od zasad małżeństwa po kwestie apostazji. Odejście od islamu jest w Iranie traktowane jako poważne przestępstwo religijne i może być ścigane przez sądy religijne.

Drugim filarem systemu jest Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej, znany jako IRGC. To nie tylko formacja wojskowa, ale potężna struktura polityczna i gospodarcza. Strażnicy powstali po rewolucji 1979 roku, aby chronić system islamski przed wrogami wewnętrznymi i zewnętrznymi.

IRGC dysponuje własnymi jednostkami wojskowymi, wywiadem, a także wpływami w gospodarce i polityce. W wielu analizach podkreśla się, że realna władza w Iranie opiera się właśnie na sojuszu duchowieństwa z tą strukturą wojskowo-polityczną.

Dlatego wybór nowego najwyższego przywódcy nie jest tylko religijną ceremonią. To decyzja, która musi zostać zaakceptowana zarówno przez duchownych, jak i przez aparat bezpieczeństwa.

Źródła: PAP, Wikipedia